จาก “เอ้า ชีส!” ทั่วโลก สู่ความสัมพันธ์ระหว่างภาพถ่ายกับรอยยิ้ม | Knowledge #551

เมื่อกล้องหันมาหาเรา สีหน้าก็มักเปลี่ยนไปเล็กน้อย คนถ่ายบอกว่า “ยิ้มหน่อย” ส่วนคนในภาพก็ยิ้มให้กล้อง บทสนทนาสั้นๆ ที่คุ้นเคยก่อนกดชัตเตอร์ก็คือ “เอ้า ชีส!”

แต่ทำไมต้องเป็นชีส และคำที่ใช้เรียกรอยยิ้มส่งผลต่อภาพถ่ายอย่างไร ลองสำรวจคำพูดก่อนกดชัตเตอร์จากทั่วโลก แล้วมองความสัมพันธ์ระหว่างภาพถ่าย ถ้อยคำ และสีหน้าที่ปรากฏอยู่ในภาพไปด้วยกัน

“Say cheese!” ในภาษาอังกฤษหมายถึง “พูดว่าชีสสิ” เมื่อออกเสียง “อี” ในคำว่า “cheese” มุมปากจะยืดออกด้านข้างจนดูคล้ายรอยยิ้ม เชื่อกันว่าการขยับปากแบบนี้เป็นหนึ่งในเหตุผลที่วลีดังกล่าวแพร่หลายในฐานะสัญญาณก่อนถ่ายภาพ

อย่างไรก็ตาม ที่มาของวลีนี้ยังมีส่วนที่ไม่ชัดเจน หนังสือพิมพ์อเมริกันฉบับหนึ่งเมื่อปี 1943 มีบทความที่กล่าวถึง Joseph E. Davies อดีตเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำสหภาพโซเวียต ซึ่งแนะนำให้พูดว่า “Cheese” ตอนถ่ายรูป แม้จะไม่รู้แน่ชัดว่าใครเป็นคนใช้คำนี้เป็นคนแรก แต่อย่างน้อยก็แสดงให้เห็นว่า ในเวลานั้นคำนี้เป็นที่รู้จักในฐานะคำสั้นๆ ที่ช่วยสร้างรอยยิ้มแล้ว

แต่การทำรูปปากให้ดูเหมือนกำลังยิ้ม อาจไม่เหมือนกับการถ่ายสีหน้าที่เป็นตัวตนของคนนั้นจริงๆ คุณเคยเห็นภาพที่ริมฝีปากยิ้ม แต่แววตายังดูเกร็งอยู่บ้างไหม
สีหน้าเขินๆ ระหว่างรอสัญญาณ หรือเสียงหัวเราะที่หลุดออกมาหลังพูดจบ ล้วนเป็นช่วงเวลาที่น่าสนใจ หากไม่มองเฉพาะวินาทีที่กดชัตเตอร์ แต่ใส่ใจกับช่วงก่อนและหลังด้วย เราก็จะเก็บสีหน้าที่หลากหลายยิ่งขึ้นไว้ในภาพได้

ผู้คนไม่ได้พูดว่า “ชีส” ก่อนถ่ายรูปกันทุกแห่ง ในภาษาจีนมีคำว่า “เชียจื่อ” ซึ่งแปลว่ามะเขือยาว ส่วนภาษาสเปนใช้คำว่า “¡Patata!” หรือมันฝรั่ง ขณะที่ภาษาฝรั่งเศสมีคำว่า “Ouistiti!” ซึ่งหมายถึงลิงตัวเล็ก และใช้เพื่อเรียกรอยยิ้มจากคนหน้ากล้อง
ชื่ออาหารและสัตว์กลายเป็นสัญญาณให้ยิ้มเมื่ออยู่หน้ากล้อง หากได้ยินโดยไม่รู้ความหมายก็คงฟังดูแปลกอยู่บ้าง แต่เมื่อลองพูดออกเสียง ความสนุกของถ้อยคำอาจทำให้สีหน้าผ่อนคลายลงได้

แน่นอนว่าแม้อยู่ในประเทศหรือภูมิภาคเดียวกัน ทุกคนก็ไม่ได้ใช้คำเดียวกันเสมอไป บางครอบครัวอาจมีคำที่เข้าใจกันเฉพาะคนในบ้าน หรือบางครั้งสัญญาณถ่ายรูปก็เกิดขึ้นสดๆ ตามบรรยากาศตรงหน้า เวลาเดินทางหรือถ่ายรูปกับเพื่อน ลองถามดูว่า “เวลาถ่ายรูปพูดว่าอะไร” คุณอาจได้รู้จักทั้งคำพูด ความทรงจำ และความเคยชินของคนคนนั้น

การรู้จักคำที่ใช้ก่อนกดชัตเตอร์คือการรู้วิธีเรียกรอยยิ้ม ขณะเดียวกันก็เป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนากับคนตรงหน้า

ครั้งหน้าที่ถ่ายรูปใครสักคน ลองเปลี่ยนจาก “เอ้า ชีส!” เป็นคำอื่นดูไหม จะเป็นชื่ออาหารโปรดหรือคำลับที่รู้กันเพียงสองคนก็ได้ ลองถ่ายในสถานที่และองค์ประกอบภาพเดิม แต่เปลี่ยนคำพูดก่อนกดชัตเตอร์ แล้วคุณจะเห็นว่าคำเพียงคำเดียวเปลี่ยนทั้งสีหน้าและบรรยากาศได้อย่างไร
อาจเป็นสีหน้าเขินเล็กๆ เมื่อได้ยินคำเดิมที่คุ้นเคย เสียงหัวเราะที่หลุดออกมาเพราะคำไม่คาดคิด หรือสีหน้าผ่อนคลายเมื่อคิดว่าถ่ายเสร็จแล้ว เมื่อนำภาพมาเรียงดู เราจะสังเกตเห็นตัวตนของคนในภาพ ซึ่งไม่อาจวัดได้จากความกว้างของรอยยิ้มเพียงอย่างเดียว

บางครั้งภาพหนึ่งใบไม่ได้ทำให้เรานึกถึงแค่สีหน้า แต่ยังพาให้นึกถึงบทสนทนาและบรรยากาศในตอนนั้นด้วย แทนที่จะตามหาคำตอบว่าควรใช้คำไหนแทน “เอ้า ชีส!” ลองหาคำที่เข้ากับช่วงเวลาที่คุณกำลังใช้ร่วมกับคนตรงหน้า แล้วภาพใบต่อไป คุณจะเติมเสียงแบบไหนลงไปก่อนกดชัตเตอร์