“10 câu hỏi” cùng Ben Fraternale, nhà sáng tạo nổi bật tại Mỹ | ISSUE #275

Thông qua những cuộc phỏng vấn với các nhân vật theo đuổi ngôn ngữ nhiếp ảnh từ góc nhìn riêng biệt, chúng tôi đi sâu vào khởi nguồn sáng tạo, tư tưởng và quy trình thực hành nghệ thuật của họ, qua đó mang đến nguồn cảm hứng mới cho các nhiếp ảnh gia và đơn vị truyền thông nhiếp ảnh trên toàn thế giới.

Khởi nguồn sáng tạo của Ben Fraternale—nhiếp ảnh gia kiêm đạo diễn hoạt động tại Mỹ—cùng những tư tưởng và góc nhìn mà anh trân trọng. Việc lưu trữ và gìn giữ những điều ấy bằng ngôn từ trong thời đại hôm nay chắc chắn sẽ góp phần nâng đỡ văn hóa nhiếp ảnh mai sau.
Qua “10 câu hỏi” lần này, chúng tôi khám phá quá trình đưa ngôn ngữ biểu đạt của anh thành hình.

Tôi đến với nhiếp ảnh vì hoàn cảnh thôi thúc. Có hai việc xảy ra cùng lúc.

Thứ nhất, khi thế giới chuyển dịch sang máy ảnh kỹ thuật số, gia đình tôi dần mất hứng thú với chính việc chụp ảnh, và không còn ai ghi lại cuộc sống của chúng tôi nữa. Không có bất kỳ bức ảnh nào lưu giữ sự hiện diện của gia đình. Khi nhận ra khoảng trống ấy, tôi tự nhiên cầm máy lên và đảm nhận vai trò người chụp ảnh cho gia đình.

Điều còn lại là công việc đưa tin về Arena Football League mà tôi bắt đầu từ thời niên thiếu. Tôi tự xây dựng trang web, sản xuất video và chương trình phát thanh để truyền tải nội dung, nhưng nhiếp ảnh là yếu tố không thể thiếu để hỗ trợ tất cả những việc đó.
Trải nghiệm được cấp thẻ báo chí và tác nghiệp tại các trận đấu truyền hình toàn quốc khi còn trẻ giống như quãng thời gian theo học một “trường điện ảnh thu nhỏ”, nơi tôi học được nhiều kỹ năng vẫn sử dụng đến hôm nay—từ cách kiến tạo hình ảnh, sản xuất video cho đến thiết kế.

Vì tôi bắt đầu chụp ảnh từ cảm thức về “một đời sống biến mất mà không được ghi lại”, chủ đề ấy đã dần bén rễ xuyên suốt toàn bộ thực hành nghệ thuật của tôi.

Phần lớn tác phẩm của tôi được thực hiện với mong muốn lưu giữ, khi chúng vẫn còn hiện hữu, những cảnh quan Mỹ đang từng chút một biến mất và tàn dư của tinh thần lạc quan giữa thế kỷ—thứ từng tràn ngập trên đường phố, biển hiệu và trong đời sống thường nhật. Tôi thực hiện nhiều chuyến road trip dài để tìm kiếm những nơi như vậy, truy tìm các mảnh vụn thẩm mỹ bị thời đại bỏ lại.

Theo năm tháng, nhiều nơi tôi từng chụp đã đổi khác rồi biến mất. Chính vì thế, những tác phẩm này mang sức nặng của một tư liệu lưu trữ; khi tụ hội lại, tôi tin chúng kể nên một tự sự thị giác lớn lao.

Công việc đạo diễn và nhiếp ảnh gia đưa tôi đi khắp thế giới, nhờ đó tôi có nhiều cơ hội tìm kiếm những vùng biên viễn âm thầm còn sót lại và các địa điểm mang sức hấp dẫn kỳ lạ, không chỉ tại Mỹ mà còn ở nhiều quốc gia khác.
Với tôi, khoảnh khắc dễ chịu nhất là khi cầm lái một chiếc xe thuê, băng qua những con đường sa mạc tưởng như bất tận và bắt gặp một thị trấn nơi những mảnh vỡ của cảm quan thẩm mỹ đã mất vẫn còn hiện hữu.

Dĩ nhiên, tôi luôn lên kế hoạch kỹ lưỡng từ trước. Nhưng nước Mỹ có một kiểu “tình cờ” rất riêng. Tôi cứ đi suốt nhiều giờ, đôi khi vẫn tiến bước trên những con đường dường như chẳng hứa hẹn điều gì, với hy vọng bắt gặp một thứ hoàn toàn phù hợp cho dự án đang thực hiện.

Chính vì cuộc đời vốn phù du nên với tôi, nhiếp ảnh—đặc biệt là nhiếp ảnh analog—luôn là điều không thể thiếu.
Cũng như nhiều chủ thể mà tôi tìm kiếm, một ngày nào đó tôi cũng sẽ biến mất. Nhận thức ấy thúc đẩy tôi mạnh mẽ không kém chính hành động chụp ảnh. Tôi muốn tạo nên những tư liệu có thể lưu truyền cho hậu thế. Mỗi lần bấm máy, tôi lại bồi đắp thêm một chứng tích vật chất dưới hình hài Polaroid.

Hai trăm năm nữa, có lẽ sẽ chẳng ai tỉ mỉ mở từng ổ cứng để tìm ảnh. Nhưng biết đâu sẽ có người tình cờ cầm lên và lần giở một chiếc hộp chứa đầy những tấm Polaroid tôi chụp khắp thế giới. Chúng hẳn sẽ trở thành một kỷ vật vô giá, chứng tích cho một cuộc đời đã từng hiện hữu.

Một trong những tác phẩm tôi yêu thích nhất từ trước đến nay là 《The Leaning Tree》. Đây là một hình ảnh rất giản dị, ngập trong ánh sáng tuyệt đẹp của Vườn quốc gia Joshua Tree, và có lẽ không thực sự giống phong cách thường thấy của tôi.

Dẫu vậy, cái cây này là độc nhất và mang một cảm xúc khó gọi tên. Tôi đã đến công viên nhiều lần, nhưng rồi nhận ra rằng lần nào mình cũng quay về bên chính cái cây ấy.

Việc nó luôn hiện diện ở đó dường như giao thoa với chủ đề tôi đang theo đuổi. Một ngày nào đó, cái cây này cũng sẽ biến mất—giống như kiến trúc và cảnh quan nhân tạo trải dọc những thị trấn nhỏ của nước Mỹ.
Nhưng trong một quãng thời gian ngắn ngủi, trước khi nó biến mất, tôi vẫn có thể trở lại gặp nó hết lần này đến lần khác. Và đương nhiên, tôi chụp nó bằng Polaroid.

AI đã tước đi tính chân thực khỏi quá trình kiến tạo hình ảnh và tách khái niệm “hình ảnh” khỏi chính nhiếp ảnh.

Chính vì vậy, giờ đây tôi càng cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa của Polaroid. Nó giống như một liều thuốc giải trước tác hại của hình ảnh giả tạo, đồng thời là một lời đáp để tạo ra thứ chân thực, không thể tái tạo và chỉ tồn tại duy nhất một bản trên đời.

Nước Mỹ vô cùng rộng lớn, và bởi internet trao không gian lên tiếng cho mọi thứ, bối cảnh nhiếp ảnh thoạt nhìn có vẻ khá phân tán. Nhưng tôi đã tìm thấy nơi mình thuộc về trong thế giới analog.

Có nhiều tổ chức nền tảng chỉ chuyên hỗ trợ nhiếp ảnh phim, thậm chí chỉ riêng Polaroid, qua đó nâng đỡ những cộng đồng lớn trải dài từ Bờ Tây đến Bờ Đông.

Trong số đó, tôi cảm thấy cộng đồng Polaroid—một ngách còn chuyên biệt hơn—có sự gắn kết đặc biệt bền chặt. Chính định dạng này từng đứng bên bờ biến mất và chỉ mới hồi sinh cách đây 18 năm. Nhờ lịch sử ấy, phong trào mang trong mình một tinh thần cơ sở mạnh mẽ, đồng thời đã phát triển đủ lớn để nâng đỡ cả một ngành công nghiệp nhỏ.

Những người say mê Polaroid chính là những người cho tôi cảm giác thuộc về, bất kể tôi đang đi đến đâu trên đất nước này. Dù có lạc vào một con đường hẻo lánh kỳ quặc đến mức nào, chỉ cần mang theo chiếc Polaroid SX-70, tôi biết vẫn sẽ có ai đó vui lòng cho mình ngủ nhờ trên ghế sofa. Điều ấy luôn là chỗ dựa tinh thần của tôi.

Gần đây, tôi đã lưu trú một thời gian tại Trung Quốc và tận mắt chứng kiến một bối cảnh nhiếp ảnh đang chuẩn bị nở rộ ở đất nước mà cho đến cách đây chưa lâu, việc chụp ảnh vẫn không thực sự được hoan nghênh.
Tôi thực sự kinh ngạc khi chứng kiến sự quan tâm dành cho Polaroid bùng lên mạnh mẽ tại Trung Quốc—một nơi có khoảng cách rất lớn với Mỹ cả về văn hóa lẫn xã hội.

Điều tôi nhận ra từ đó là: bất kể ở đâu trên hành tinh này, khi internet trở thành điều hiển nhiên và công nghệ ngày càng khiến đời sống thường nhật mất đi cảm giác hữu hình, ai cũng cần một khoảng nghỉ.

Con người đang tìm kiếm một điều gì đó để neo mình vào những gì có thể chạm tới, chậm rãi và chân thực, bởi đời sống hiện đại hầu như không còn gì có thể đáp ứng nhu cầu ấy.

Dù một nền văn hóa đã phát triển theo cách độc đáo đến đâu, tôi tin rằng khao khát tìm đến một khoảng nghỉ analog giữa thời đại số hóa không khoan nhượng vẫn là bản năng vốn có của con người.

Khi lớn tuổi hơn và bắt đầu nhìn lại cuộc đời theo từng thập kỷ, tôi ngày càng tin chắc rằng đời mình rồi sẽ hướng đến một hình thức “bảo tồn” nào đó.

Dù đó là kể chuyện bằng điện ảnh, nhiếp ảnh hay chính nghệ thuật, tôi vẫn luôn được thôi thúc bởi một xung lực bất tận: ghi lại và lưu giữ cuộc đời theo cách riêng của mình, khi hiện tại dần phai thành quá khứ.

Ngôn ngữ, chính phủ hay chiến tranh đều không thể ngăn chúng ta kết nối với nhau.

Tôi tin rằng ở cốt lõi, con người vô cùng đẹp đẽ. Chỉ có điều, chính trị và cách công nghệ vận hành quá thường xuyên che mờ khả năng nhìn thấy vẻ đẹp ấy. Khác với những gì chúng ta bị khiến phải tin mỗi ngày, hiện thực của con người dịu dàng hơn rất nhiều. Tôi đã tận mắt chứng kiến điều đó hết lần này đến lần khác.

Và thông qua nghệ thuật, ngay cả khi có những thế lực từ bên trên đe dọa chúng ta, tôi tin rằng ta vẫn có thể kiến tạo những mối liên kết bất ngờ.