10 คำถามกับ Edas Wong ครีเอเตอร์ดาวรุ่งแห่งฮ่องกง | ISSUE #247

ผ่านบทสัมภาษณ์กับศิลปินผู้แสวงหาการแสดงออกทางภาพถ่ายด้วยมุมมองเฉพาะตัว เราได้เจาะลึกถึงต้นกำเนิดความคิดสร้างสรรค์ อุดมการณ์ และกระบวนการสร้างสรรค์ เพื่อส่งต่อแรงบันดาลใจใหม่สู่ช่างภาพและสื่อภาพถ่ายทั่วโลก

ต้นกำเนิดการสร้างสรรค์ของ Edas Wong ช่างภาพที่ทำงานอยู่ในฮ่องกง รวมถึงอุดมการณ์และมุมมองที่เขายึดถือ การบันทึกถ้อยคำเหล่านี้ไว้ในยุคสมัยนี้จะเป็นส่วนหนึ่งที่ขับเคลื่อนวัฒนธรรมภาพถ่ายในอนาคต

ผ่าน '10 คำถาม' ครั้งนี้ เราจะได้สำรวจขั้นตอนที่นำไปสู่การสร้างสรรค์ผลงานของเขา

ช่วงที่เริ่มถ่ายภาพใหม่ ๆ ผมมักถ่ายภาพชีวิตประจำวันและทิวทัศน์ระหว่างเดินทางกับคนรักในตอนนั้น (ซึ่งปัจจุบันเป็นภรรยา) ในปี 2012 ขณะที่ผมทำงานเป็นวิศวกร R&D ที่สวีเดน ผมต้องการงานอดิเรกทางศิลปะเพื่อสร้างสมดุลชีวิต จึงหยิบกล้องขึ้นมาและเริ่มออกไปถ่ายภาพบนท้องถนนอย่างไม่คิดมาก

เผลอแป๊บเดียวก็ถ่ายภาพต่อเนื่องมา 14 ปีแล้ว ทุกวันนี้ผมถ่ายภาพสตรีทเป็นหลักในวันหยุดสุดสัปดาห์ และหากรู้สึกอยากถ่ายในวันธรรมดา ก็จะออกไปถ่ายช่วงพักกลางวันหรือหลังเลิกงาน

ภาพถ่ายสตรีทของผมเป็นการถ่ายแบบอิมโพรไวซ์โดยแท้จริง ผมไม่ได้กำหนดธีมหรือองค์ประกอบไว้ล่วงหน้า สิ่งที่ดึงดูดใจผมมากที่สุดคือการสังเกตความสัมพันธ์รอบตัว ไม่ว่าจะเป็นระหว่างคนกับคน คนกับสิ่งของ หรือแม้แต่สิ่งของกับสิ่งของเอง แก่นของผลงานสตรีทของผมคือการจับภาพ 'ความสัมพันธ์ของทุกสิ่ง'

แม้จะไม่ได้ประกาศธีมอย่างชัดเจน การสร้างสรรค์ก็หมุนรอบชีวิตประจำวันอยู่ดี ประสบการณ์ชีวิตหล่อหลอมวิธีการสังเกต เช่น คนที่กังวลเรื่องผมบางก็จะสังเกตสิ่งที่เกี่ยวกับเส้นผมโดยไม่รู้ตัว จนบางครั้งธีมเฉพาะก็เกิดขึ้นเป็นซีรีส์โดยไม่ตั้งใจ

กระบวนการสร้างสรรค์ของผมไม่มีเทคนิคพิเศษ สิ่งสำคัญคือ 'การสังเกต'
ผมจะจดจ่อและสังเกตอย่างลึกซึ้ง แล้วรอให้ 'เสียงเรียกจากภายใน' เกิดขึ้น บางครั้งช่วงเวลาที่น่าสนใจก็เกิดขึ้นในเสี้ยววินาที ซึ่งผมจะรีบกดชัตเตอร์ทันที
ถ้าพลาดไป อาจต้องรอให้เหตุการณ์แบบเดียวกันเกิดขึ้นอีกครั้ง

สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับผลงานที่ดีคือความเป็นต้นฉบับ และสิ่งนี้ไม่ได้เกิดจาก 'การค้นหา' แต่เกิดจากการสังเกต การค้นหามักนำไปสู่การอ้างอิงสิ่งที่มีอยู่แล้วหรือพยายามหาอะไรที่คล้ายกัน ซึ่งขาดความเป็นต้นฉบับ

ดังนั้นขณะสังเกต ผมจึงพยายามไม่คิดมาก การปล่อยให้สิ่งต่าง ๆ เป็นไปตามธรรมชาติสำคัญที่สุด

ความรักและการเยียวยาตัวเอง ผมรักการสร้างสรรค์มาก แต่การถ่ายภาพสตรีทในฤดูร้อนของฮ่องกงนั้นโหดร้ายมาก เหงื่อท่วมตัว ถ้าไม่มีความรักคงไม่สามารถทำต่อไปได้

นอกจากนี้ การสร้างสรรค์ยังเป็นวิธีทำให้จิตใจผมปลอดโปร่ง ปกติผมคิดมากและจิตใจไม่ค่อยสงบ แต่เมื่อได้สังเกตโดยไม่คิดอะไรเลย ผมรู้สึกเหมือนได้เยียวยาตัวเอง คล้ายกับการทำสมาธิ

มีภาพหนึ่งที่ไม่มีศีรษะปรากฏอยู่ ซึ่งจริง ๆ แล้วถ่ายที่ญี่ปุ่น วันนั้นผมไปชมซากุระที่ Tokyo Dome City เสร็จแล้วกำลังเดินกลับไปขึ้นรถไฟ ระหว่างทางเห็นคนหนึ่งที่ดูเหมือนไม่มีหัวอยู่ห่างออกไปประมาณ 50 เมตร ทำให้ตกใจในชั่วขณะ

พอสังเกตดี ๆ หมวกของเขากลืนไปกับผนังจนดูเหมือนไม่มีหัว ผมจึงรีบเดินเร็วเกือบจะวิ่งเข้าไปใกล้ ๆ แล้วกดชัตเตอร์อย่างรวดเร็ว

สำหรับผม AI ก็เป็นเพียง 'เครื่องมือ' เช่นเดียวกับกล้อง AI สามารถสร้างภาพกราฟิกได้เมื่อป้อนคีย์เวิร์ด แต่กล้องต้องมี 'ช่วงเวลาจริง' ที่เกิดขึ้นจริงก่อนจะกดชัตเตอร์เพื่อให้เกิดภาพถ่าย
ถ้าต้องการภาพวิวหรือพอร์ตเทรตที่สวยงาม บางครั้ง AI อาจสร้างได้ดีกว่า

แต่สำหรับโฟโต้เจอร์นัลลิซึมหรือภาพถ่ายต้นฉบับ AI ไม่สามารถทดแทนได้ สิ่งสำคัญสำหรับข่าวสารคือข้อเท็จจริง และภาพที่ AI สร้างขึ้นคือ 'การแต่งเติม' ไม่ใช่ความจริง
ภาพถ่ายต้นฉบับต้องการไอเดียที่แท้จริง และ AI เพียงแค่เรียนรู้จากสิ่งที่มีอยู่แล้วขยายต่อ (ซึ่งยัง) ไม่มีจิตวิญญาณ

ในวงการภาพถ่ายฮ่องกง ประเด็นมักวนเวียนอยู่กับอุปกรณ์ถ่ายภาพ และสไตล์การถ่ายก็มักเน้นความสวยงามเชิงสุนทรียะ แต่จริง ๆ แล้วภาพถ่ายมีหลายแง่มุม ทั้งการบันทึกชีวิตส่วนตัวหรือเป็นสื่อกลางของการแสดงออกทางศิลปะที่สร้างสรรค์

ผมเชื่อว่าการศึกษาเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้เด็กและคนรุ่นใหม่ได้สัมผัสและสำรวจศักยภาพอันหลากหลายของภาพถ่าย

ตอนเริ่มเรียนรู้การถ่ายภาพสตรีท แรงบันดาลใจที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของผมมาจากช่างภาพของ 'Magnum Photos' และการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นบน Flickr

ผมคิดว่าการเป็นอิสระจากอีโก้เป็นสิ่งที่ควรอุทิศทั้งชีวิต

ยิ่งอายุมากขึ้น ความยึดติดในตัวเองก็ยิ่งเพิ่มขึ้น แต่หากปล่อยวางได้ ไม่เพียงแต่การใช้ชีวิตและความสัมพันธ์กับผู้อื่นเท่านั้น แม้แต่การแสดงออกทางภาพถ่ายก็จะได้รับอิทธิพลในทางที่ดี การสังเกตจะเป็นกลางมากขึ้น และความคิดสร้างสรรค์ก็จะเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ

ผมคิดว่าการสังเกตคือจุดเริ่มต้นของทุกสิ่ง