Vì sao internet thuở trước gợi cảm giác hoài niệm? Tìm hiểu về “hoài niệm kỹ thuật số” | Knowledge #528

Thiết kế của những trang web cũ, các thiết bị từng sử dụng, hình ảnh có phần thô ráp và âm thanh khởi động quen thuộc. Khi bắt gặp những biểu đạt kỹ thuật số trong quá khứ, ký ức và cảm xúc của chúng ta về thời điểm ấy đôi khi lại ùa về.

Cảm giác hoài niệm dành cho những sản phẩm kỹ thuật số như vậy đôi khi được gọi là “hoài niệm kỹ thuật số”.

Đó không đơn thuần là nỗi nhớ về công nghệ cũ. Nó còn là cảm giác gợi nhớ nơi ta từng nhìn vào màn hình ấy, những người khi đó ở bên ta, thậm chí cả nhịp sống thường nhật của một thời. Tự lúc nào, cảnh quan kỹ thuật số đã trở thành phông nền cho ký ức của chúng ta.

Chúng ta không chủ ý ghi nhớ mọi màn hình mình tiếp xúc hằng ngày. Dẫu vậy, hình dáng và màu sắc của con chữ, cách bố trí nút bấm hay âm thanh thao tác vẫn dần tích tụ thành ký ức vô thức qua mỗi lần tiếp xúc lặp đi lặp lại.

Vì thế, ngay khoảnh khắc bắt gặp lại một màu sắc hay âm thanh tương tự, chúng ta có thể cảm thấy “thật hoài niệm” trước cả khi kịp nghĩ đến nguyên do. Thứ sống lại không phải một sự kiện rõ ràng, mà là những mảnh rời của bầu không khí và cảm giác khi ấy.

Khi nhìn một bức ảnh, đôi lúc chúng ta còn nhớ lại cả những ký ức nằm ngoài những gì hiện diện trong khuôn hình. Có lẽ hoài niệm kỹ thuật số cũng vận hành theo một cách rất tương tự.

Những bức ảnh được nhìn thấy nhiều lần trên màn hình kỹ thuật số dần khoác lên mình các lớp ký ức khác với chính địa điểm nơi chúng được chụp. Chẳng hạn, khi nhìn thấy “Bliss”, hình nền của Windows XP, có người sẽ nhớ lại chiếc máy tính hoặc căn phòng mình từng sử dụng thuở ấy.

Một bức ảnh không chỉ tồn tại như một tác phẩm, mà còn có thể trở thành cánh cửa đánh thức thời đại và những trải nghiệm gắn với khoảnh khắc ta từng ngắm nhìn nó.

Có lẽ chỉ những người từng thực sự trải qua buổi sơ khai của internet mới cảm thấy hoài niệm khi nhìn lại giao diện Windows XP. Thế nhưng, những màn hình mà chúng ta đang vô tình ngắm nhìn hôm nay rồi cũng có thể trở thành một cảnh quan hoài niệm đối với ai đó trong tương lai.