Dù bạn mới bắt đầu hay đã quen với nhiếp ảnh, câu hỏi “Mình thực sự muốn biểu đạt điều gì?” luôn là bước tiếp theo dễ khiến ta băn khoăn. Khi đó, việc nhìn nhận lại các khái niệm “trừu tượng”, “thực nghiệm”, “ý niệm” không chỉ ở cảm giác mà dựa trên từng lớp của nhiếp ảnh sẽ rất hữu ích.
Là ấn tượng thị giác, kỹ thuật thử nghiệm, hay là thiết kế xuyên suốt cho cả series?
Chỉ cần phân biệt rõ những điểm này, các cảnh vật đời thường hay chủ thể giản dị cũng có thể chuyển hóa từ ghi chép đơn thuần thành biểu đạt có chủ đích. Trước khi nghĩ đến sự khác biệt về thiết bị, hãy làm rõ “chụp như thế nào” và “vì sao lại chụp” – đó chính là chìa khóa để nhiếp ảnh trở nên tự do hơn.
Không che giấu chủ thể mà thay đổi cách nhìn nhận
Khi nhắc đến nhiếp ảnh trừu tượng, nhiều người nghĩ ngay đến những bức ảnh khó nhận ra chủ thể. Tuy nhiên, bản chất không chỉ dừng lại ở đó. Điều quan trọng là các yếu tố như đường nét, mặt phẳng, sự lặp lại, bóng đổ, màu sắc, chất liệu... được đặt lên hàng đầu, vượt lên trên bản thân chủ thể.
Photo by るりり
Phản chiếu trên kính cửa sổ, bề mặt tòa nhà, mặt đường ướt, hay cận cảnh cánh hoa – những chủ thể quen thuộc cũng có thể tạo ấn tượng hoàn toàn khác chỉ nhờ cách cắt cảnh.
Chọn một phần bằng ống kính tele, tiếp cận chất liệu bằng macro, cố ý làm mờ tiền/hậu cảnh, hay loại bỏ thông tin bằng ảnh đen trắng – những thủ pháp này giúp tác phẩm mở ra nhiều cách diễn giải hơn là chỉ đơn thuần mô tả. Hãy bắt đầu bằng việc luyện tập “nhìn hình” thay vì “nhìn vật”.
Điều quan trọng là bạn đã thử nghiệm điều gì, không chỉ là ấn tượng thị giác
Khi nói về “thực nghiệm” trong nhiếp ảnh, đôi khi người ta chỉ nghĩ đến hiệu ứng lạ mắt hay xử lý hình ảnh độc đáo. Tuy nhiên, bản chất của thực nghiệm nằm ở quá trình hơn là kết quả.
Ví dụ như quan sát độ hạt khi chụp ISO cao vốn thường tránh, lấy bóng làm chủ thể thay vì nguồn sáng chính, biến chuyển động thành cấu trúc hình ảnh qua phơi sáng dài, hoặc so sánh cùng một khung hình với các thiết lập hậu kỳ khác nhau. Dù tác phẩm cuối cùng có vẻ tĩnh lặng, những thử nghiệm này vẫn mang tính thực nghiệm rõ rệt.
Photo by hamayan
Điều quan trọng là bạn có thể tự lý giải “đã thay đổi điều gì và muốn khám phá điều gì từ sự thay đổi đó”. Ghi lại cả những lần thất bại trong quá trình sáng tác sẽ là nền tảng vững chắc cho các biểu đạt tiếp theo.
Ý niệm nằm ở quy tắc xuyên suốt series tác phẩm
Nhiếp ảnh ý niệm không đồng nghĩa với ảnh có không khí sâu lắng hay hình ảnh biểu tượng. Điều cốt lõi là những điều kiện, quy tắc bạn đặt ra trước khi sáng tác.
Chẳng hạn, chụp cùng một địa điểm vào cùng một thời điểm mỗi ngày, ghi lại thành phố trong một tháng chỉ với ống kính 50mm, chỉ theo đuổi màu đỏ, hoặc lấy gương và phản chiếu làm chủ đề xuyên suốt. Những giới hạn này tưởng như bó buộc nhưng lại tạo nên bản sắc mạnh mẽ cho tác phẩm.
Photo by dede dos film
Hơn nữa, trong thực hành nhiếp ảnh đương đại, các yếu tố đạo đức như sự đồng thuận khi chụp đường phố, quyền riêng tư, hay việc xử lý hậu kỳ, ghép ảnh quá mức cũng không thể bỏ qua. Một tác phẩm truyền tải được thông điệp không chỉ nhờ ý tưởng mà còn ở cách trình bày và thái độ tiếp cận của tác giả.