“10 คำถาม” กับ Ben Fraternale ครีเอเตอร์ชาวอเมริกันที่น่าจับตามอง | ISSUE #275

เราเจาะลึกจุดเริ่มต้นทางความคิด แนวคิด และกระบวนการสร้างสรรค์ ผ่านบทสัมภาษณ์บุคคลผู้แสวงหาการแสดงออกทางภาพถ่ายจากมุมมองเฉพาะตัว พร้อมส่งต่อแรงบันดาลใจใหม่แก่ช่างภาพและสื่อด้านการถ่ายภาพทั่วโลก

จุดเริ่มต้นแห่งการสร้างสรรค์ของ Ben Fraternale ช่างภาพและผู้กำกับซึ่งทำงานอยู่ในสหรัฐอเมริกา ตลอดจนแนวคิดและมุมมองที่เขายึดถือ การบันทึกสิ่งเหล่านี้ไว้เป็นถ้อยคำแห่งยุคสมัยย่อมมีส่วนช่วยค้ำจุนวัฒนธรรมภาพถ่ายในอนาคต
ผ่าน “10 คำถาม” ครั้งนี้ เราจะสำรวจกระบวนการที่ทำให้การแสดงออกของเขาค่อย ๆ ก่อรูปเป็นผลงาน

ผมเริ่มถ่ายภาพเพราะสถานการณ์บีบบังคับ มีสองสิ่งเกิดขึ้นพร้อมกันครับ

อย่างแรกคือ ในช่วงที่ทั่วโลกกำลังเปลี่ยนผ่านสู่กล้องดิจิทัล ครอบครัวของผมกลับหมดความสนใจในการถ่ายภาพไปเสียเอง จนไม่มีใครบันทึกชีวิตของพวกเราอีกต่อไป ไม่มีภาพถ่ายใดหลงเหลือไว้เพื่อยืนยันการมีอยู่ของครอบครัว เมื่อผมตระหนักถึงช่องว่างนั้น ผมจึงหยิบกล้องขึ้นมาอย่างเป็นธรรมชาติ และค่อย ๆ รับหน้าที่เป็นช่างภาพประจำครอบครัว

อีกอย่างหนึ่งคือการทำข่าว Arena Football League ซึ่งผมเริ่มต้นตั้งแต่วัยรุ่น ตอนนั้นผมสร้างเว็บไซต์ วิดีโอ และรายการวิทยุเพื่อเผยแพร่เรื่องราวด้วยตัวเอง และภาพถ่ายก็เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในการขับเคลื่อนงานเหล่านั้น
ประสบการณ์การขอบัตรสื่อมวลชนเพื่อเข้าไปถ่ายการแข่งขันที่ถ่ายทอดสดทั่วประเทศตั้งแต่อายุยังน้อย เปรียบเสมือนช่วงเวลาที่ได้เรียนใน “โรงเรียนภาพยนตร์ขนาดย่อม” ซึ่งสอนทักษะมากมายที่ผมยังใช้อยู่จนถึงปัจจุบัน ทั้งการสร้างภาพ การผลิตวิดีโอ และการออกแบบ

เพราะจุดเริ่มต้นของการถ่ายภาพมาจากความรู้สึกที่มีต่อ “ชีวิตซึ่งกำลังเลือนหายไปโดยไม่ได้รับการบันทึก” แก่นเรื่องนี้จึงค่อย ๆ หยั่งรากลงในผลงานทั้งหมดของผมโดยไม่รู้ตัว

ผลงานส่วนใหญ่ของผมสร้างขึ้นจากความปรารถนาที่จะบันทึกภูมิทัศน์อเมริกันซึ่งกำลังสูญหายไปทีละน้อย รวมถึงร่องรอยของคตินิยมแห่งความหวังช่วงกลางศตวรรษที่ครั้งหนึ่งเคยปรากฏอยู่ทั่วถนน ป้าย และชีวิตประจำวันในเมือง ก่อนที่สิ่งเหล่านั้นจะเลือนหายไป ผมออกเดินทางโรดทริประยะไกลครั้งแล้วครั้งเล่าเพื่อตามหาสถานที่เหล่านี้ และค้นหาเศษเสี้ยวของสุนทรียภาพที่ถูกทิ้งค้างอยู่ในห้วงเวลา

เมื่อกาลเวลาผ่านไป สถานที่จำนวนมากที่ผมเคยถ่ายไว้ก็เปลี่ยนโฉมหรือสูญหายไปแล้ว ด้วยเหตุนี้ ภาพถ่ายเหล่านี้จึงมีน้ำหนักในฐานะจดหมายเหตุ และเมื่อรวมกัน ผมคิดว่ามันสามารถถ่ายทอดเรื่องเล่าทางทัศนศิลป์ที่ยิ่งใหญ่เรื่องหนึ่งได้

งานทั้งสองบทบาทในฐานะผู้กำกับและช่างภาพพาผมเดินทางไปทั่วโลก จึงทำให้ผมมีโอกาสค้นหาพื้นที่ชายขอบที่ยังคงหลงเหลืออยู่อย่างเงียบงัน ตลอดจนสถานที่ซึ่งเปี่ยมด้วยเสน่ห์อันน่าพิศวง ทั้งในสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่น ๆ
ช่วงเวลาที่ผมรู้สึกเป็นตัวของตัวเองที่สุด คือขณะจับพวงมาลัยรถเช่า ขับไปตามถนนกลางทะเลทรายที่ทอดยาวสุดสายตา แล้วได้พบเมืองซึ่งเศษเสี้ยวของสุนทรียภาพที่สูญหายยังคงมีลมหายใจ

แน่นอนว่าผมวางแผนล่วงหน้าอย่างรอบคอบ แต่สหรัฐอเมริกามี “ความบังเอิญ” ในแบบเฉพาะตัว ผมเดินหน้าค้นหาต่อไปเป็นเวลาหลายชั่วโมง บางครั้งก็ไปตามถนนที่ดูแทบไม่มีความหวัง โดยหวังว่าจะได้พบอะไรบางอย่างที่ลงตัวอย่างยิ่งกับโปรเจกต์ที่กำลังทำอยู่

เพราะชีวิตนั้นเปราะบางและไม่จีรัง การถ่ายภาพ—โดยเฉพาะภาพถ่ายแอนะล็อก—จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผมเสมอมา
เช่นเดียวกับตัวแบบจำนวนมากที่ผมเฝ้าตามหา ตัวผมเองก็จะเลือนหายไปในสักวันหนึ่ง ความตระหนักนี้เป็นพลังขับเคลื่อนผมไม่ต่างจากการถ่ายภาพ ผมอยากสร้างบันทึกที่หลงเหลือถึงคนรุ่นหลัง ทุกครั้งที่กดชัตเตอร์ ผมกำลังสะสมบันทึกทางกายภาพในรูปแบบของโพลารอยด์

ในอีก 200 ปีข้างหน้า คงไม่มีใครค่อย ๆ เปิดดูฮาร์ดไดรฟ์ทีละลูกเพื่อตามหาภาพถ่าย แต่อาจมีใครบางคนบังเอิญหยิบกล่องที่เต็มไปด้วยโพลารอยด์ซึ่งผมถ่ายสะสมจากทั่วโลกขึ้นมาเปิดดูก็ได้ มันน่าจะกลายเป็นสิ่งแทนใจอันมิอาจประเมินค่า เป็นหลักฐานว่าครั้งหนึ่งเคยมีชีวิตหนึ่งดำรงอยู่

หนึ่งในภาพโปรดตลอดกาลของผมคือผลงานชื่อ 《The Leaning Tree》 มันเป็นภาพที่เรียบง่ายมาก และอาจดูไม่เหมือนงานของผมเท่าไรนัก โดยถ่ายท่ามกลางแสงงดงามในอุทยานแห่งชาติ Joshua Tree

ถึงอย่างนั้น ต้นไม้ต้นนี้ก็มีเพียงหนึ่งเดียวและแฝงอารมณ์ความรู้สึกบางอย่าง ผมไปเยือนอุทยานแห่งนี้หลายครั้ง และทุกครั้งเมื่อรู้ตัวอีกที ผมก็มักกลับมายังต้นไม้ต้นเดิมเสมอ

การที่มันยังคงยืนอยู่ตรงนั้นเสมอ ดูจะทับซ้อนกับแก่นเรื่องที่ผมกำลังติดตาม ต้นไม้ต้นนี้เองก็จะหายไปในสักวันหนึ่ง เช่นเดียวกับสถาปัตยกรรมที่เรียงรายอยู่ในเมืองเล็ก ๆ ของอเมริกาและภูมิทัศน์ที่มนุษย์สร้างขึ้น
แต่ในช่วงเวลาสั้น ๆ ก่อนมันจะสูญหาย ผมยังสามารถกลับไปพบมันได้ครั้งแล้วครั้งเล่า และแน่นอน ผมย่อมถ่ายมันด้วยโพลารอยด์

AI ได้พรากความจริงออกจากกระบวนการสร้างภาพ และแยกแนวคิดเรื่อง “ภาพ” ออกจากตัวภาพถ่ายโดยสิ้นเชิง

ด้วยเหตุนี้เอง ผมจึงยิ่งสัมผัสได้ถึงความหมายอันทรงพลังของโพลารอยด์ในปัจจุบัน สำหรับผม มันเป็นเสมือนยาถอนพิษจากอันตรายของภาพลวง และเป็นคำตอบหนึ่งสำหรับการสร้างสิ่งที่เป็นของแท้ ไม่อาจทำซ้ำ และมีอยู่เพียงชิ้นเดียวในโลก

สหรัฐอเมริกากว้างใหญ่มาก และเพราะอินเทอร์เน็ตเปิดพื้นที่ให้ทุกสิ่งได้เปล่งเสียง แวดวงการถ่ายภาพจึงอาจดูไร้แบบแผนเมื่อมองผ่าน ๆ แต่ผมได้ค้นพบพื้นที่ของตัวเองในโลกแห่งแอนะล็อก

มีองค์กรรากฐานหลายแห่งที่สนับสนุนเฉพาะภาพถ่ายฟิล์ม หรือแม้กระทั่งโพลารอยด์โดยเฉพาะ และองค์กรเหล่านี้ช่วยหล่อเลี้ยงชุมชนขนาดใหญ่ตั้งแต่ชายฝั่งตะวันตกไปจนถึงชายฝั่งตะวันออก

ในบรรดาชุมชนเหล่านั้น ผมรู้สึกว่าชุมชนโพลารอยด์ซึ่งเฉพาะกลุ่มยิ่งกว่า มีความผูกพันเหนียวแน่นเป็นพิเศษ ตัวฟอร์แมตนี้เคยเผชิญความเสี่ยงที่จะสูญหาย ก่อนจะฟื้นคืนมาเมื่อเพียง 18 ปีก่อน ด้วยภูมิหลังเช่นนี้ ความเคลื่อนไหวดังกล่าวจึงยังมีจิตวิญญาณแบบรากหญ้า ขณะเดียวกันก็เติบโตมากพอที่จะค้ำจุนอุตสาหกรรมขนาดย่อมทั้งระบบได้

ผู้คนที่หลงใหลโพลารอยด์คือกลุ่มที่ทำให้ผมรู้สึกว่ามีที่ทาง ไม่ว่าจะเดินทางไปยังส่วนใดของประเทศ ต่อให้หลงเข้าไปบนถนนสายรองที่แปลกประหลาดเพียงใด ตราบใดที่ผมพก Polaroid SX-70 อยู่ ก็จะมีใครบางคนยินดีให้ผมอาศัยนอนบนโซฟาเสมอ นั่นคือสิ่งที่ช่วยประคับประคองจิตใจของผม

ไม่นานมานี้ ผมใช้เวลาอยู่ในประเทศจีนช่วงหนึ่ง และได้เห็นแวดวงการถ่ายภาพที่กำลังผลิบานอยู่ตรงหน้า ในประเทศที่จนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้ การถ่ายภาพยังไม่ค่อยได้รับการต้อนรับนัก
ผมประหลาดใจอย่างแท้จริงเมื่อได้เห็นความสนใจในโพลารอยด์ลุกลามอย่างรวดเร็วในจีน ซึ่งมีระยะห่างจากสหรัฐอเมริกาอย่างมากทั้งในเชิงวัฒนธรรมและสังคม

สิ่งที่ผมมองเห็นจากประสบการณ์นั้นคือ ไม่ว่าเราจะอยู่ที่ใดบนโลก เมื่ออินเทอร์เน็ตกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตโดยปริยาย และเทคโนโลยีทำให้ชีวิตประจำวันสูญเสียสัมผัสทางกายมากขึ้นทุกวัน มนุษย์ทุกคนต่างโหยหาช่วงเวลาพักหายใจ

ผู้คนกำลังค้นหาบางสิ่งที่ช่วยยึดโยงตัวเองไว้กับสิ่งที่สัมผัสได้ สิ่งที่ดำเนินไปอย่างเชื่องช้า และสิ่งที่เป็นของแท้ เพราะชีวิตสมัยใหม่แทบไม่มีสิ่งใดตอบสนองความต้องการเหล่านั้นได้

ไม่ว่าวัฒนธรรมหนึ่งจะวิวัฒน์มาอย่างมีเอกลักษณ์เพียงใด ผมคิดว่าความปรารถนาที่จะแสวงหาการพักพิงแบบแอนะล็อกท่ามกลางยุคดิจิทัลที่รุกคืบอย่างไม่ปรานี เป็นธรรมชาติพื้นฐานที่มีอยู่ในมนุษย์ทุกคน

เมื่ออายุมากขึ้นและเริ่มหันกลับไปมองชีวิตเป็นช่วงทศวรรษ ผมยิ่งมั่นใจว่าชีวิตของผมคงมุ่งไปสู่ “การเก็บรักษา” ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง

ไม่ว่าจะเป็นการเล่าเรื่องผ่านภาพยนตร์ ภาพถ่าย หรือตัวศิลปะเอง ผมถูกขับเคลื่อนด้วยแรงปรารถนาอันไม่รู้จบที่จะตัดช่วงเสี้ยวของชีวิตออกมาและเก็บรักษาไว้ในแบบของตัวเอง ขณะที่ปัจจุบันค่อย ๆ ซีดจางกลายเป็นอดีต

ทั้งภาษา รัฐบาล และสงคราม ไม่อาจหยุดยั้งไม่ให้เราเชื่อมโยงถึงกันได้

ผมเชื่อว่าโดยแก่นแท้แล้ว มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่งดงามมาก เพียงแต่การเมืองและเทคโนโลยีมักบดบังสายตาจนเราไม่อาจมองเห็นความงามนั้นได้บ่อยเกินไป ความเป็นจริงของมนุษย์นั้นอ่อนโยนกว่าสิ่งที่เราถูกทำให้เชื่ออยู่ทุกวันอย่างมาก และผมได้พบเห็นสิ่งนี้ครั้งแล้วครั้งเล่า

เมื่อผ่านศิลปะ แม้จะมีอำนาจจากเบื้องบนคอยคุกคามเรา ผมเชื่อว่าเรายังสามารถสร้างสายสัมพันธ์ที่ไม่คาดคิดขึ้นมาได้