Sự Nhẹ Nhàng Trước Khi Nhấn Cửa Chập | Knowledge #4

Kể từ khi nhiếp ảnh ra đời vào thế kỷ 19, vô số khoảnh khắc trên khắp thế giới đã được lưu giữ qua ống kính. Việc sưu tầm ảnh giống như thu thập những mảnh ghép của thế giới. Thời đại truyền thông, thời đại hình ảnh, thời đại video, thời đại ký hiệu – có rất nhiều khái niệm khác nhau, nhưng tất cả đều phản ánh thực trạng tràn ngập hình ảnh thị giác của xã hội đương đại. Khi vai trò của nhiếp ảnh ngày càng lớn, thái độ và tâm thế khi chụp và thưởng thức ảnh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

‘Knowledge’ là chuỗi chuyên đề khám phá tri thức sâu sắc về nhiếp ảnh và những suy tư phía sau mỗi bức ảnh. Chủ đề lần này là tính khoảnh khắc và tính chất tấn công của nhiếp ảnh – một dịp để suy ngẫm về đạo đức nhiếp ảnh.

Hãy nhìn lại khoảng 20 năm trước khi máy ảnh kỹ thuật số xuất hiện. Khi đó, máy ảnh là vật dụng đắt tiền, được cất giữ cẩn thận trong nhà và chỉ dùng để lưu giữ kỷ niệm vào những dịp đặc biệt. Ngày nay, chỉ cần cầm điện thoại thông minh, chúng ta không chỉ chụp mà còn chỉnh sửa, chia sẻ và tận hưởng nhiếp ảnh ở một tầm cao mới.

Một cách vô thức, chúng ta đã bắt đầu nhìn thế giới từ những góc nhìn mới. Một trong những động lực chụp ảnh là để thỏa mãn sự tò mò. Ví dụ, khi bắt gặp một biển hiệu lạ, việc ghi lại nó qua ảnh và cảm nhận sự sở hữu là một phần bản năng của người cầm máy.

Người nhiếp ảnh gia trung thực nhất với cảm giác này có lẽ là Henri Cartier-Bresson, tác giả của ‘The Decisive Moment’. Ông đã thiết lập một cách tiếp cận mới về việc ‘nắm bắt khoảnh khắc’ với chiếc máy ảnh Leica 35mm nhỏ gọn. Ảnh của ông không chỉ đơn thuần là ghi lại, mà còn được đánh giá như những tác phẩm được vẽ nên bằng máy ảnh.

Chúng ta nên suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa của sự tò mò. ‘Tò mò về điều chưa biết’ là điều tự nhiên, nhưng ‘tò mò về điều đã biết’ lại ít khi được nhắc đến. Sự tò mò là cảm xúc dành cho những điều chưa rõ ràng, chưa từng trải nghiệm – luôn ẩn chứa bí ẩn. Khi sự tò mò ấy hướng về con người và được thể hiện qua ảnh, sự thận trọng là cần thiết.

Nhà phê bình người Mỹ Susan Sontag từng nhận định: ‘Hành động chụp ảnh là chiếm hữu đối tượng được chụp.’ Điều này đồng nghĩa với việc thiết lập một mối quan hệ đặc biệt giữa bản thân và thế giới bên ngoài. Thông qua nhiếp ảnh, con người có thể cảm thấy như mình sở hữu một tri thức hay quyền lực nhất định. Vì vậy, cần chú ý đến khía cạnh ‘tấn công’ của nhiếp ảnh.

Susan Sontag đã phân tích cụm từ ‘Shoot a picture’ và đào sâu về tính chất tấn công của nhiếp ảnh. Hành động nhấn cửa chập đôi khi được ví như bóp cò súng. Tính chất tấn công của máy ảnh không phải là bạo lực vật lý, nhưng vẫn là sự xâm nhập đối với chủ thể. Phản ứng bản năng của con người khi bị chụp ảnh phần nào phản ánh tính chất tấn công tiềm ẩn của nhiếp ảnh.

Khi chụp ảnh, hãy thử trò chuyện và giao tiếp với chủ thể. Đó là cách thể hiện sự tôn trọng và đồng cảm. Nhờ vậy, sự thấu hiểu sâu sắc hơn sẽ được hình thành và phản ánh vào thế giới quan của tác phẩm. Những bức ảnh toát lên bầu không khí dịu dàng, thể hiện mối quan hệ phong phú giữa nhiếp ảnh gia và chủ thể, luôn mang lại cảm giác an yên cho người xem.