Ngôi làng biến ảnh Pinterest thành tranh và phong cách mang tên “Pinterest-an” | Knowledge #539

Các thành viên ban biên tập cizucu đã có dịp đến Indonesia để tham dự Jakarta International Photo Festival (JIPFest). Chúng tôi từng giới thiệu chuyến đi này trong một bài viết trước.

Trong thời gian ở Indonesia, chúng tôi muốn tìm hiểu thêm về cách hình ảnh được tạo ra và lưu thông trên đường phố, nên đã đi xa hơn tới Bandung, một thành phố thuộc tỉnh Tây Java. Dọc Braga Street ở trung tâm thành phố, tranh vẽ núi non, đồng quê và hoa được bày hai bên đường.

Những bức tranh ấy đến từ đâu? Câu hỏi đó đưa chúng tôi tới Jelekong, một ngôi làng ở ngoại ô. Nơi đây tập trung nhiều họa sĩ và xưởng vẽ; nghề làm tranh đã trở thành một phần trong sinh kế của người dân.

Trong một triển lãm giới thiệu về Jelekong, chúng tôi bắt gặp từ “Pinterest-an”. Từ này ghép tên Pinterest với hậu tố khẩu ngữ “-an” trong tiếng Indonesia, mang nghĩa “giống Pinterest” hoặc “theo phong cách Pinterest”.

Nhưng khi đi qua các xưởng trong làng, chúng tôi bắt đầu tự hỏi liệu “Pinterest-an” có đơn thuần chỉ một phong cách hội họa hay không. Ở Jelekong, hình ảnh trên Pinterest được chuyển thành tranh rồi gửi tới tay một người nào đó.

Từ lâu, người dân Jelekong đã chia nhau các công đoạn từ sản xuất đến hoàn thiện để làm tranh bán ra thị trường. Mô hình này vốn nâng đỡ sinh kế và hoạt động sản xuất của cả làng. Khi đại dịch khiến việc bán hàng trực tiếp trở nên khó khăn, các xưởng dần chuyển sang đáp ứng cả đơn đặt hàng trực tuyến. Người dân địa phương cho biết với những mẫu đơn giản, tranh có thể được hoàn thiện và gửi đi chỉ khoảng ba ngày sau khi đặt.

Khách hàng mở Pinterest, chọn trong vô số hình ảnh một mẫu thể hiện bức tranh mình muốn rồi gửi cho họa sĩ, kèm yêu cầu về kích thước, màu sắc và các chi tiết khác. Họa sĩ tham khảo hình ảnh trên màn hình để vẽ lại lên toan.

Ở đây, Pinterest đóng vai trò như một cuốn danh mục để khách tìm hình ảnh mình muốn và đặt làm tranh. Hình ảnh được lưu lại gần như trở thành một phiếu đặt hàng.

Ở Jelekong, một bức tranh không nhất thiết do một họa sĩ thực hiện từ đầu đến cuối. Có người làm toan, người vẽ, người đóng khung, người đóng gói và người gửi tranh tới khách hàng. Toàn bộ quy trình từ lúc nhận hình ảnh đến khi chuyển thành phẩm được chia thành nhiều công đoạn. Mỗi công đoạn lại là một công việc trong làng.

Có thể hình dung cả ngôi làng như một máy in 3D vận hành bằng sức người. Hình ảnh vốn chỉ nằm trên màn hình đi qua nhiều đôi tay, trở thành một bức tranh bằng sơn và toan rồi được chuyển tới một nơi khác.

Ngay cả khi cùng tham khảo một hình ảnh, mỗi bức tranh hoàn thiện vẫn khác nhau. Nét cọ, cách chọn màu và những chi tiết được lược bỏ đều tạo nên khác biệt. Dấu ấn nhỏ của từng đôi tay khiến sản phẩm thủ công luôn có những biến đổi riêng, ngay cả trong một quy trình được phân công theo từng công đoạn.

Tranh hoàn thiện được đóng khung, đóng gói và gửi tới khách hàng. Hình ảnh mới vài ngày trước còn hiện trên màn hình điện thoại giờ đã có kích thước và trọng lượng để có thể treo trên tường, rồi được chuyển tới căn phòng của một người ở nơi xa.

Braga Street ở trung tâm Bandung được giới thiệu là một trong những nơi tranh từ Jelekong được đưa tới. Dọc con phố còn nhiều tòa nhà cổ là những bức tranh có mô-típ tương đồng như núi, ruộng đồng, sông và hoa. Pinterest dường như đang trở thành một lối vào mới của mạng lưới sản xuất và phân phối tranh vốn đã tồn tại từ lâu.

Hình ảnh trên màn hình chưa có trọng lượng hay bề mặt để chạm vào. Tại Jelekong, thời gian và công sức của con người biến nó thành một bức tranh hữu hình. Những đôi tay ấy dường như nối liền việc ngắm hình ảnh trên màn hình với việc treo bức tranh trong phòng.

Tranh hoàn thiện được chụp lại và đăng lên cửa hàng trực tuyến hoặc mạng xã hội. Một người khác nhìn thấy bức ảnh, đặt một đơn hàng mới, rồi hình ảnh ấy lại được vẽ lên một tấm toan khác.

Tìm trên Pinterest. Gửi hình ảnh. Vẽ bằng tay. Giao dưới dạng một bức tranh. Chụp thành phẩm rồi đưa nó trở lại không gian trực tuyến. Trong hành trình qua lại giữa dạng kỹ thuật số và vật thể, một hình ảnh vừa lưu thông vừa dần thay đổi.

Lần theo khái niệm “Pinterest-an”, ta không chỉ thấy những đặc trưng về màu sắc và hình khối mà còn nhận ra cả cơ chế biến hình ảnh thành tranh rồi đưa tranh vào lưu thông. Một hình ảnh kỹ thuật số được chọn, được bàn tay con người vẽ thành tranh và gửi tới một người khác. Có lẽ ranh giới của những gì được gọi là “Pinterest-an” vẫn chưa rõ ràng.

Tại Jelekong, chúng tôi dường như đã nhìn thấy một phần hành trình ấy: hình ảnh rời màn hình, đi qua thời gian và bàn tay của con người, rồi đến một nơi khác dưới hình hài một bức tranh.