Chủ đề không phải là điều ta “cố ý tìm kiếm”, mà là điều ta “nhận ra” | Knowledge #512

“Hãy chụp ảnh với ý thức rõ ràng về chủ đề.”
Đây là lời khuyên thường thấy trong sách và các khóa học nhiếp ảnh.
Tất nhiên, đó không phải là một quan niệm sai. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, tôi vẫn cảm thấy có điều gì đó không ổn với lời khuyên này.

Khi còn là sinh viên, tôi chụp tư liệu hoạt động với vai trò phụ trách truyền thông cho một tổ chức tình nguyện, và cách tư duy ấy đã giúp ích rất nhiều. Thế nhưng, sau khi đi làm và có nhiều thời gian hơn để chụp ảnh như một thú vui, chính cách nghĩ đó đôi lúc lại khiến nhiếp ảnh trở nên nặng nề.

Giờ đây khi nhìn lại, tôi cho rằng sự khác biệt nằm ở “mục đích của bức ảnh”. Và điều tôi thực sự cần không phải là chủ ý xác lập chủ đề, mà là nhận ra điều gì đã khiến mình phản ứng và nhấn nút chụp.

Khi còn là sinh viên, tôi chụp tư liệu hoạt động với vai trò phụ trách truyền thông cho một tổ chức tình nguyện.

Nếu muốn truyền tải bầu không khí của sự kiện, tôi chụp biểu cảm của những người tham gia.
Nếu muốn cho thấy nội dung công việc, tôi chụp đôi tay đang thao tác và các dụng cụ.

Mỗi bức ảnh đều có mục đích là “truyền tải điều gì”, vì vậy việc xác định chủ đề phù hợp với mục đích ấy là một cách tư duy hết sức tự nhiên.
Trong nhiếp ảnh tư liệu và nhiếp ảnh truyền thông như vậy, ý thức rõ về chủ đề là điều quan trọng. Để thông tin đến với người xem một cách chính xác, bức ảnh càng thể hiện rõ “điều muốn cho thấy” thì thông điệp càng dễ được tiếp nhận.

Sau khi đi làm, tôi bắt đầu chụp ảnh nhiều hơn như một thú vui.
Tôi chủ yếu vừa đi dạo vừa nhấn nút chụp vào những khoảnh khắc khiến mình cảm thấy “thật đẹp”. Dù vậy, tôi vẫn luôn nghĩ rằng mình “phải ý thức về chủ đề”.
Thế là tôi bắt đầu tự hỏi “Nên chọn điều gì làm chủ thể chính?” hay “Hãy xây dựng bố cục để chủ đề trở nên dễ nhận biết”, như thể đang cố tạo ra một đáp án sau khi đã chụp.

Từ lúc nào không hay, mục đích của tôi đã trở thành tìm kiếm một “chủ đề được xem là đẹp trong nhiếp ảnh”, thay vì chụp điều thực sự cuốn hút mình.
Cũng từ thời điểm ấy, nhiếp ảnh không còn đem lại cho tôi nhiều niềm vui như trước.

Sau này, khi xem lại những bức ảnh mình yêu thích, tôi nhận ra giữa chúng có một điểm chung.
Dù tưởng rằng mình đang chụp hoa, thứ thực sự thu hút tôi lại không phải bản thân những bông hoa. Tôi bị lay động mạnh mẽ bởi “ánh sáng”: ánh sáng xuyên qua cánh hoa, đường viền hiện lên trong ngược sáng và những vệt nắng lọc qua tán cây.

Trong lúc chụp, tôi không hề chủ ý về điều đó.
Tôi chỉ đơn giản nhấn nút chụp vì cảm thấy “đẹp”.
Vì vậy, điều tôi cần không phải là suy nghĩ về chủ đề trước khi chụp, mà là sau khi chụp mới nhận ra “mình đã phản ứng trước điều gì”.

Nếu cảm thấy “không biết nên chụp gì”, bạn không cần phải gượng ép tạo ra một chủ đề. Trước hết, hãy xem lại những bức ảnh bạn đã chụp vì cảm thấy chúng “đẹp”.

Trong đó, bạn có thể nhận ra những điều mình liên tục bị thu hút, chẳng hạn như ánh sáng, màu sắc, biểu cảm của con người hay bầu không khí tĩnh lặng.  

Chính những điểm chung ấy tạo nên góc nhìn mang dấu ấn riêng của bạn. Trau dồi kỹ thuật là điều quan trọng, nhưng thấu hiểu điều gì lay động trái tim mình cũng quan trọng không kém.  

Tôi cho rằng chủ đề không phải là thứ ta chủ ý tạo nên, mà là điều những bức ảnh của chính mình sẽ hé lộ.