Khi chụp ảnh, nhiều người thường vô thức tự hỏi: “Liệu mình làm thế này đã đúng chưa?”. Tuy nhiên, nhiếp ảnh không giống như toán học, không có một đáp án duy nhất. Điều quan trọng hơn cả là cảm nhận cá nhân: “Điều gì là đúng với chính mình?”.
Bài viết này sẽ gợi ý cách tạm rời xa lối tư duy tìm kiếm đáp án đúng, đồng thời khám phá cách biến sự bất định thành động lực sáng tạo.
Thoát khỏi sự phụ thuộc vào đáp án đúng và tái cấu trúc góc nhìn
Định kiến “ảnh đẹp = ảnh đúng” có thể vô tình thu hẹp phạm vi biểu đạt của chúng ta. Khi việc tuân thủ bố cục ba phần hay tỉ lệ vàng trở thành mục tiêu, góc nhìn dễ bị đồng nhất và những điều thú vị ngẫu nhiên dễ bị bỏ lỡ.
Điều then chốt ở đây là khả năng nhận ra “sự lệch chuẩn”. Đặt chủ thể ở rìa thay vì trung tâm, cố ý làm mờ nét để giữ lại không khí, hay sử dụng ngược sáng và cháy sáng như một chủ ý thay vì coi là lỗi. Những lựa chọn vượt ra ngoài khuôn mẫu sẽ mở ra những cách nhìn mới cho tác phẩm.
Photo by Wen
Điều quan trọng hơn kỹ thuật là thái độ “thử nghiệm” thay vì “sửa chữa” những cảm giác khác biệt nảy sinh trong quá trình sáng tác. Sự khác biệt đó chính là cánh cửa dẫn đến những biểu đạt mới.
Chụp cùng một nơi bằng 'con mắt khác'
Không cần máy ảnh chuyên nghiệp, bạn hoàn toàn có thể mở rộng khả năng biểu đạt chỉ với điện thoại thông minh. Một bài tập hữu ích là giới hạn “chụp 10 tấm tại cùng một địa điểm”, mỗi tấm với một góc nhìn khác nhau. Thay đổi vị trí thấp, cao, tiến gần, lùi xa, tận dụng phản chiếu... càng đa dạng điều kiện, càng khám phá được nhiều điều mới.
Tiếp theo, hãy thử điều chỉnh độ sáng một cách cực đoan: làm tối để chỉ còn lại đường nét, làm sáng để loại bỏ chi tiết. Bạn sẽ cảm nhận được sự chuyển đổi của nhiếp ảnh từ “ghi chép” sang “diễn giải”.
Photo by Sebastián Muñoz
Điều quan trọng không phải là chọn “tấm nào là đáp án đúng” sau khi chụp, mà là trong quá trình sáng tác, bạn luôn đặt ra giả thuyết “nếu làm thế này thì sẽ ra sao?”. Việc liên tục thử nghiệm chính là bản chất của sáng tạo, chứ không phải tìm kiếm đáp án đúng.
Biểu đạt phát triển trong cộng đồng và sự luân chuyển của tác phẩm
Khi sáng tác một mình, góc nhìn và tiêu chí đánh giá dễ bị đóng khung. Vì vậy, việc chia sẻ tác phẩm ra bên ngoài là rất quan trọng. Điều giá trị nhất khi tham gia cộng đồng hay mạng xã hội không phải là số lượt đánh giá, mà là những góc nhìn khác biệt so với bản thân.
Nhận xét của người khác không phải là đáp án đúng, mà là gợi ý để nhận ra điều mới. Khi những ý nghĩa của bố cục hay nét đẹp tình cờ được người khác diễn giải thành lời, tác phẩm không còn là “thành phẩm hoàn chỉnh” mà trở thành “chất liệu cho sáng tác tiếp theo”.
Photo by kimis.photo
Nhiếp ảnh không phải là hành trình đơn độc, mà là một biểu đạt luôn được làm mới qua sự tương tác với người khác.