นำพาขอบเขตและระยะห่างกลับสู่ความนามธรรม | ช่างภาพ zawa | ISSUE #18

‘ISSUE’ คือซีรีส์ที่เจาะลึกมุมมองและวิธีคิดของครีเอเตอร์จากทั่วโลก เพื่อจุดประกายแรงบันดาลใจใหม่ ๆ ใน ‘ISSUE #18’ เราจะพาไปสำรวจโลกทัศน์ของช่างภาพ zawa ผู้ถ่ายทอดความขัดแย้งระหว่างขอบเขตและระยะห่างที่ถูกกำหนดโดยภาษา กับความเป็นจริงผ่านผลงานภาพถ่าย

zawa เริ่มต้นเส้นทางสู่มหาวิทยาลัยในญี่ปุ่นหลังจากได้ไปแลกเปลี่ยนที่โอกินาว่าในช่วงมัธยมปลายเป็นเวลา 1 ปี จุดเริ่มต้นที่เขารู้สึกแปลกแยกกับขอบเขตและระยะห่างที่เกิดจากภาษาเริ่มต้นขึ้นเมื่อใดกันแน่

ก่อนเดินทางมาอยู่ญี่ปุ่น เขาเคยคิดว่าทิวทัศน์ในบ้านเกิดที่ไต้หวันเป็นสิ่งที่คุ้นตา แต่เมื่อกลับไปเยือนบ้านเกิดหลังใช้ชีวิตในญี่ปุ่น เขากลับพบว่ามีช่วงเวลาที่อยากกดชัตเตอร์มากขึ้น และค้นพบสิ่งใหม่ ๆ มากมาย “เพราะได้เดินทางไปมาระหว่างไต้หวันกับญี่ปุ่น จึงได้เห็นสองมุมมองที่แตกต่างกัน การได้ค้นพบญี่ปุ่นและไต้หวันใหม่ซ้ำ ๆ ส่งผลต่อธีมของการสร้างสรรค์ผลงานของผมอย่างมาก” เขากล่าวย้อนถึงประสบการณ์นั้น

หนึ่งในประสบการณ์สำคัญนั้น คือการตั้งคำถามว่า “เส้นเขตแดนระหว่างไต้หวันกับญี่ปุ่นอยู่ที่ไหน”

“ตอนที่ไปแลกเปลี่ยนที่โอกินาว่า แม้ที่นั่นจะเป็นญี่ปุ่น แต่ผมกลับรู้สึกว่า ไต้หวันบ้านเกิดอยู่ใกล้กว่ากรุงโตเกียวเสียอีก ในวันที่ฟ้าใสจากชายฝั่งตะวันออกของไต้หวันสามารถมองเห็นเกาะโยนากุนิได้ ระยะห่างนั้นใกล้จนเหมือนจะข้ามไปได้หากพยายาม แม้แต่ด้วยถังน้ำมัน สำหรับผม โอกินาว่าเป็นสถานที่แปลกประหลาดที่เต็มไปด้วยวัฒนธรรมต่างถิ่น แต่ขณะเดียวกันก็มีบรรยากาศที่คล้ายบ้านเกิด” zawa เล่าถึงความรู้สึกขณะไปแลกเปลี่ยน

แต่สำหรับผู้คนที่อาศัยอยู่ในโอกินาว่า พวกเขาคือคนญี่ปุ่นในแง่ที่ถือพาสปอร์ตญี่ปุ่น และแน่นอนว่าโอกินาว่าก็เป็นส่วนหนึ่งของประเทศญี่ปุ่น นั่นทำให้เขาตระหนักว่า แนวคิดเรื่องเขตแดนเป็นสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น แต่ขณะเดียวกัน ความรู้สึกของมนุษย์ที่มีต่อขอบเขตและระยะห่างระหว่างสถานที่ อาจไม่ได้สอดคล้องกับนิยามทางภาษาเสมอไป แท้จริงแล้ว ขอบเขตที่เราสัมผัสในชีวิตจริงอาจมีมากมายเท่ากับจำนวนความรู้สึกของแต่ละคนก็เป็นได้

ขอบเขตที่ไม่ได้ถูกแบ่งด้วยเส้น แต่เป็นขอบเขตที่แต่ละบุคคลนิยามขึ้นเอง เพื่อทดลองนำขอบเขตที่เป็นรูปธรรมกลับคืนสู่ความนามธรรม zawa ได้จัดนิทรรศการภาพถ่ายในปีนี้ เพื่อถ่ายทอดความคลุมเครือของขอบเขตเหล่านั้น

เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ชมได้ทบทวนขอบเขตและระยะห่างใหม่ ในงานนิทรรศการภาพถ่าย zawa เลือกที่จะลดคำบรรยายให้เหลือน้อยที่สุด เพราะภาษาเป็นเครื่องมือที่ทำให้สิ่งต่าง ๆ ชัดเจน การลดคำบรรยายจึงส่งผลต่อวิธีที่ผู้ชมรับรู้ภาพถ่าย การจัดแสดงภาพถ่ายจากไต้หวันและญี่ปุ่นควบคู่กันโดยไม่ใส่คำอธิบาย ทำให้ผู้ชมสามารถเผชิญหน้ากับภาพถ่ายอย่างเสรีบนพื้นฐานของข้อมูลทางสายตา ปราศจากกรอบขอบเขตที่ภาษาเป็นผู้กำหนด

“การได้ฟังฟีดแบคว่าผู้ชมรับรู้ภาพถ่ายอย่างไรเมื่อมีหรือไม่มีคำบรรยาย ทำให้รู้สึกเหมือนได้ทดลองเชิงปฏิบัติการด้านการแสดงออก” zawa กล่าว นิทรรศการครั้งนี้จึงเป็นโอกาสแห่งการเรียนรู้ผ่านบทสนทนากับผู้ชมเช่นกัน

“ผมเชื่อว่าหากถ่ายภาพต่อไปเรื่อย ๆ จะต้องค้นพบมุมมองเฉพาะตัวได้แน่นอน” zawa กล่าว เขาเล่าถึงประสบการณ์ที่ได้รับคำวิจารณ์ผลงานจาก Fujita Yozo ช่างภาพและผู้เขียนหนังสือ “บันทึกการเดินทางมรดกโลก” และ “Sekai” ว่า “ได้รับคำแนะนำว่าควรใส่ระยะห่างและความสัมพันธ์ระหว่างตัวเองกับวัตถุที่ถ่ายลงไปในภาพมากขึ้น ผมเองก็เคยมีความรู้สึกเหมือนขีดเส้นแบ่งระหว่างตัวเองกับสิ่งที่ถ่าย แต่กลับอยากทำให้ขอบเขตนั้นคลุมเครือมากขึ้นในผลงานต่อไป” เขากล่าวถึงความตั้งใจในอนาคต

ท้ายที่สุด zawa กล่าวว่าท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์ที่ดูเหมือนจะทำให้แต่ละคนมีอัตลักษณ์มากขึ้น แต่ในขณะเดียวกันก็มีเพียงภาพลักษณ์ของความเป็นปัจเจกที่ล้นเกิน เขาจะยังคงถ่ายภาพต่อไปจนกว่าจะค้นพบมุมมองเฉพาะตัวอย่างแท้จริง มุมมองที่เกิดจากการใช้ชีวิตอยู่กับความคลุมเครือของขอบเขตนี้เองที่น่าจับตามองต่อไป