MAGAZINE
MAGAZINE
MAGAZINE
MAGAZINE
By cizucu ·
ทีมบรรณาธิการ cizucu มีโอกาสเดินทางไปเยือน Jakarta International Photo Festival (JIPFest) และพำนักอยู่ในอินโดนีเซียช่วงหนึ่ง เราเคยนำบรรยากาศจากการเดินทางครั้งนั้นมาเล่าไว้ในบทความก่อนหน้านี้แล้ว
ระหว่างที่อยู่ในอินโดนีเซีย เราอยากสำรวจเพิ่มเติมว่าภาพต่าง ๆ ถูกสร้างขึ้นและหมุนเวียนไปตามเมืองได้อย่างไร จึงเดินทางต่อไปยังบันดุง เมืองในจังหวัดชวาตะวันตก เมื่อเดินไปตาม Braga Street ใจกลางเมือง เราพบภาพวาดภูเขา ทุ่งนา และดอกไม้วางเรียงรายอยู่ริมถนน
ภาพวาดเหล่านี้มาจากไหนกัน คำถามนั้นพาเราไปถึง Jelekong หมู่บ้านชานเมืองที่มีจิตรกรและสตูดิโออยู่เป็นจำนวนมาก ที่นี่การวาดภาพหยั่งรากเป็นอาชีพที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คน
ในนิทรรศการที่นำเสนอเรื่องราวของ Jelekong เราสะดุดตากับคำว่า “Pinterest-an” คำนี้เกิดจากการนำชื่อ Pinterest มารวมกับปัจจัย “-an” ซึ่งใช้ในภาษาพูดอินโดนีเซีย มีความหมายประมาณว่า “ดูเป็น Pinterest” หรือ “สไตล์ Pinterest”
แต่เมื่อได้เดินดูพื้นที่ทำงานในหมู่บ้าน เราก็เริ่มสงสัยว่าควรมอง “Pinterest-an” เป็นเพียงคำอธิบายรูปแบบของภาพเท่านั้นหรือไม่ เพราะที่ Jelekong เราได้เห็นภาพบน Pinterest เปลี่ยนเป็นภาพวาด ก่อนถูกส่งต่อไปถึงใครบางคน
เดิมที Jelekong มีระบบแบ่งหน้าที่กันทำภาพวาดสำหรับจำหน่ายในตลาดอยู่แล้ว ตั้งแต่กระบวนการผลิตไปจนถึงการเก็บรายละเอียดขั้นสุดท้าย ระบบนี้หล่อเลี้ยงทั้งอุตสาหกรรมและชีวิตของคนในหมู่บ้าน เมื่อการขายแบบพบหน้ากันทำได้ยากในช่วงการระบาดของโควิด รูปแบบการทำงานจึงค่อย ๆ ปรับมารองรับคำสั่งซื้อออนไลน์ด้วย คนในพื้นที่เล่าว่า หากเป็นงานที่ใช้เวลาไม่นาน ก็สามารถวาดเสร็จและจัดส่งได้ภายในราวสามวันหลังรับคำสั่งซื้อ
ลูกค้าจะเปิด Pinterest แล้วเลือกภาพที่ตรงกับความต้องการจากภาพจำนวนนับไม่ถ้วน จากนั้นจึงส่งภาพนั้นให้จิตรกร พร้อมแจ้งขนาด โทนสี และรายละเอียดอื่น ๆ ที่ต้องการ จิตรกรจะอ้างอิงภาพบนหน้าจอ แล้ววาดขึ้นใหม่บนผืนผ้าใบ
ที่นี่ Pinterest ทำหน้าที่เสมือนแคตตาล็อกสำหรับค้นหาภาพที่ต้องการและใช้สั่งทำภาพวาด ภาพที่บันทึกไว้จึงมีบทบาทไม่ต่างจากใบสั่งงาน
ที่ Jelekong ภาพหนึ่งภาพไม่จำเป็นต้องสร้างเสร็จโดยจิตรกรเพียงคนเดียว มีทั้งคนทำผ้าใบ คนวาดภาพ คนใส่กรอบ คนบรรจุหีบห่อ และคนจัดส่งให้ลูกค้า กระบวนการตั้งแต่รับภาพต้นแบบจนส่งสินค้าออกไปถูกแบ่งเป็นหน้าที่ต่าง ๆ และแต่ละหน้าที่ก็เป็นอาชีพของคนในหมู่บ้าน
อาจเปรียบได้ว่าทั้งหมู่บ้านทำงานคล้ายเครื่องพิมพ์สามมิติที่ขับเคลื่อนด้วยแรงงานคน ภาพซึ่งเคยอยู่บนหน้าจอผ่านมือหลายคู่ ก่อนกลายเป็นภาพวาดที่มีสีและผืนผ้าใบ แล้วถูกส่งต่อไปยังอีกสถานที่หนึ่ง
แม้จะอ้างอิงภาพเดียวกัน แต่ภาพวาดที่ได้ก็แตกต่างกันไปในแต่ละผืน ทั้งจังหวะพู่กัน การเลือกใช้สี และรายละเอียดที่ถูกลดทอน ความแตกต่างเล็ก ๆ จากฝีมือของแต่ละคนยังคงหลงเหลืออยู่ ทำให้งานทำมือมีความแปรผันแม้จะเกิดจากระบบแบ่งงานกันทำก็ตาม
เมื่อวาดเสร็จ ภาพจะถูกใส่กรอบ บรรจุหีบห่อ และส่งไปหาลูกค้า ภาพที่เมื่อไม่กี่วันก่อนยังปรากฏอยู่บนหน้าจอสมาร์ตโฟน กลายเป็นวัตถุที่มีขนาดและน้ำหนักสำหรับแขวนบนผนัง ก่อนเดินทางไปอยู่ในห้องของใครบางคนที่ห่างไกล
Braga Street ใจกลางบันดุงได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นหนึ่งในจุดหมายที่ภาพวาดจาก Jelekong ถูกส่งไป บนถนนที่ยังคงมีอาคารเก่าแก่ตั้งอยู่ มีภาพวาดภูเขา ทุ่งนา แม่น้ำ และดอกไม้ซึ่งใช้หัวข้อคล้ายกันเรียงราย ดูเหมือนว่า Pinterest กำลังเข้ามาเป็นช่องทางใหม่ของระบบผลิตและจำหน่ายภาพวาดที่ดำเนินมาอย่างยาวนาน
ภาพบนหน้าจอยังไม่มีน้ำหนักหรือพื้นผิวให้สัมผัส แต่ที่ Jelekong เวลาและฝีมือของผู้คนทำให้ภาพนั้นกลายเป็นภาพวาดที่จับต้องได้ ระหว่างการมองภาพผ่านหน้าจอกับการแขวนภาพไว้ในห้อง ดูเหมือนว่าจะมีมือของผู้คนคอยเชื่อมสองสิ่งนี้เข้าหากัน
ภาพวาดที่เสร็จสมบูรณ์จะถูกถ่ายรูปและนำไปเผยแพร่ในร้านค้าออนไลน์หรือโซเชียลมีเดีย เมื่อใครอีกคนเห็นภาพถ่ายนั้น คำสั่งซื้อใหม่ก็เกิดขึ้น และภาพจะถูกวาดลงบนผืนผ้าใบอีกผืน
ค้นหาบน Pinterest ส่งภาพให้จิตรกร วาดด้วยมือ จัดส่งเป็นภาพวาด จากนั้นถ่ายภาพผลงานที่เสร็จแล้วและนำกลับขึ้นสู่โลกออนไลน์ ภาพหนึ่งภาพเดินทางไปมาระหว่างโลกดิจิทัลกับวัตถุจริง พร้อมกับค่อย ๆ เปลี่ยนรูปลักษณ์ระหว่างการหมุนเวียน
เมื่อตามรอยคำว่า “Pinterest-an” เราไม่ได้เห็นเพียงลักษณะของสีสันและรูปทรง แต่ยังมองเห็นระบบที่เปลี่ยนภาพดิจิทัลให้เป็นภาพวาดและส่งต่อออกไป ผู้คนเลือกภาพบนโลกออนไลน์ ใช้ฝีมือสร้างภาพนั้นขึ้นใหม่บนผืนผ้าใบ แล้วส่งไปหาใครสักคน ขอบเขตว่ากระบวนการส่วนใดบ้างควรถูกเรียกว่า “Pinterest-an” อาจยังไม่ชัดเจน
ที่ Jelekong เรารู้สึกเหมือนได้เห็นช่วงเวลาระหว่างทางนั้น ภาพหนึ่งภาพออกจากหน้าจอ ผ่านมือและเวลาของผู้คน ก่อนเดินทางไปถึงอีกสถานที่หนึ่งในรูปของภาพวาด
