10 คำถามกับ Tobi ช่างภาพมาเลเซียที่น่าจับตา | ISSUE #301

บทสัมภาษณ์ชุดนี้พาไปสำรวจจุดเริ่มต้น แนวคิด และกระบวนการทำงานของผู้ที่ถ่ายทอดภาพถ่ายผ่านมุมมองเฉพาะตัว เพื่อมอบมุมมองใหม่และแรงบันดาลใจให้แก่ช่างภาพและสื่อด้านการถ่ายภาพทั่วโลก

Tobi เป็นช่างภาพและนักตัดต่อวิดีโอที่ทำงานอยู่ในมาเลเซีย เขาเริ่มถ่ายภาพเมื่ออายุ 17 ปี โดยได้รับอิทธิพลจากพี่ชาย จึงลองใช้สมาร์ตโฟนถ่ายภาพตาม ปัจจุบันเขาทำงานตัดต่อวิดีโอและถ่ายภาพงานกิจกรรม ควบคู่กับการบันทึกอาชีพและอุตสาหกรรมดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาในมาเลเซีย ผลงานของเขาได้รับการเผยแพร่ใน ‘TIGA Magazine’ ส่วนโครงการ BE HEARD AGAIN 再被听见 ถ่ายทอดงานฝีมือที่หยั่งรากอยู่ในท้องถิ่นและความทรงจำของผู้คนผ่านภาพถ่ายและวิดีโอ

Tobi ให้ความสนใจกับผู้คนและภาพในชีวิตประจำวันที่อาจถูกมองข้าม เขายังใช้ภาพถ่ายสร้างสายสัมพันธ์กับผู้คนที่มีภาษาและวัฒนธรรมแตกต่างกัน ใน “10 คำถาม” ครั้งนี้ เราชวนเขาพูดถึงศักยภาพของภาพถ่ายในการสร้างบทสนทนาระหว่างผู้คน และส่งต่อช่วงเวลาที่เคยเกิดขึ้นจริงไปยังอนาคต

ผมเริ่มถ่ายภาพตอนอายุ 17 ปี ช่วงนั้นพี่ชายเพิ่งเริ่มถ่ายภาพ ผมได้รับอิทธิพลจากเขา จึงลองใช้สมาร์ตโฟนถ่ายตามบ้าง

ตอนแรกผมถ่ายเพราะรู้สึกสนุกเท่านั้น แต่ผมคิดว่าแค่นั้นก็เพียงพอแล้ว พอหันกล้องไปยังสิ่งรอบตัว ผมก็เริ่มมองผู้คนและเรื่องต่างๆ อย่างละเอียดกว่าเดิม ผมได้เห็นความงามในชีวิตประจำวันที่เคยมองว่าเป็นเรื่องธรรมดา และเริ่มบันทึกสิ่งเหล่านั้นไว้เป็นภาพถ่าย

อีกไม่นานก็จะครบ 10 ปีนับจากวันที่ผมเริ่มถ่ายภาพ ตอนนี้ผมทำงานเป็นนักตัดต่อวิดีโออิสระและรับถ่ายภาพงานกิจกรรมไปด้วย ขณะเดียวกันก็ยังทำโครงการส่วนตัวเพื่อบันทึกอาชีพและอุตสาหกรรมดั้งเดิมของมาเลเซีย

ตอนเริ่มถ่ายภาพ ผมถ่ายภาพแนวสตรีตและทิวทัศน์สวยๆ เป็นหลัก แต่เมื่อได้เรียนรู้มากขึ้น ผมก็ค่อยๆ สนใจภาพถ่ายสารคดี

หลังจากนั้น ผมจึงเริ่มหันกล้องไปยังชีวิตของผู้คนและสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวพวกเขา เพราะอยากรู้ว่าคนที่มักถูกมองข้ามใช้ชีวิตกันอย่างไร และแต่ละคนมีเรื่องราวแบบไหน

สำหรับผม ภาพถ่ายคือวิธีทำความรู้จักผู้คน สถานที่ และเรื่องราวเบื้องหลังให้ลึกซึ้งขึ้น การถ่ายภาพทำให้ผมหยุดมองอย่างตั้งใจ และสังเกตเห็นสิ่งที่ปกติอาจมองข้ามไป

สำหรับผม ภาพถ่ายคือวิธีทำความเข้าใจผู้คน สถานที่ และเรื่องราวให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น มันทำให้ผมมีเหตุผลที่จะหยุดมอง สังเกต และค้นพบสิ่งที่อาจไม่ทันได้เห็นหากไม่ได้ถ่ายภาพ

ผมมีโอกาสเชื่อมโยงกับผู้คนต่างวัฒนธรรมผ่านภาพถ่ายหลายครั้ง มาเลเซียเป็นประเทศที่ผู้คนหลากหลายชาติพันธุ์และวัฒนธรรมอาศัยอยู่ร่วมกัน เมื่อหลายปีก่อน ผมเดินทางไปตามหมู่บ้านของชุมชนชาติพันธุ์ต่างๆ เพื่อถ่ายภาพและพูดคุยกับผู้คนเกี่ยวกับชีวิตของพวกเขา บางครั้งหลังถ่ายเสร็จ ผมก็อัดภาพแล้วนำกลับไปมอบให้

ระหว่างเดินทางหรือเดินเล่นในเมือง ผมยังได้พบคนจากประเทศอื่นๆ เพียงเห็นว่าต่างฝ่ายต่างถือกล้อง บทสนทนาก็เริ่มขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ บางครั้งเราคุยเรื่องภาพถ่าย บางครั้งก็คุยเรื่องทั่วไป หากไม่มีภาพถ่าย เราคงไม่มีโอกาสได้พบและพูดคุยกัน

ผมคิดว่าภาพถ่ายมีภาษาของมันเอง แม้เราจะพูดคนละภาษา มีวัฒนธรรมหรือศาสนาต่างกัน ภาพเพียงใบเดียวก็อาจทำให้เรารู้สึกคล้ายกันได้

ระหว่างเดินทางหรือเดินเล่น ผมเคยพบผู้คนจากประเทศอื่น เมื่อเราต่างถือกล้อง ภาพถ่ายก็กลายเป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนาอย่างเป็นธรรมชาติ บางครั้งเราแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเรื่องภาพถ่าย บางครั้งก็แค่คุยกันเรื่องทั่วไป หากไม่มีภาพถ่าย บทสนทนานั้นอาจไม่เกิดขึ้น

ผมเชื่อว่าภาพถ่ายมีภาษาของตัวเอง แม้ภาษา วัฒนธรรม หรือศาสนาของเราจะแตกต่างกัน แต่เราก็อาจรู้สึกคล้ายกันเมื่อมองภาพใบเดียวกัน

ช่วงนี้ผมต้องแบ่งเวลาให้กับงาน จึงมีเวลาถ่ายภาพค่อนข้างจำกัด แต่เมื่อมีเวลา ผมก็ยังหยิบกล้องแล้วออกไปข้างนอก สำหรับผม ภาพถ่ายคือวิธีมองโลกและหันกลับมามองตัวเอง ผมอยากบันทึกทุกอย่างไว้ ทั้งวิธีที่ผมมองสิ่งตรงหน้า สิ่งที่คิด และความรู้สึกในขณะนั้น นี่คือเหตุผลที่ผมยังถ่ายภาพต่อไป

ภาพนี้เป็นหนึ่งในภาพจาก ‘Timeless Echoes’ ซึ่งผมถ่ายเมื่อเดือนกรกฎาคม 2023 ที่ร้านกล้องเก่าแก่ Kong Ngai Photo Service ในอีโปห์ บ้านเกิดของผม บุคคลในภาพคือ Master Chee Kin Cheong เขาเดินทางไปสิงคโปร์เพื่อฝึกฝนงานตั้งแต่อายุ 20 ปี และซ่อมกล้องมานานกว่า 60 ปี ทุกครั้งที่กลับบ้าน ผมจะแวะไปที่ร้านและใช้เวลาพูดคุยกับ Master Chee

ผมเลือกภาพนี้เพราะมันทำให้ผมเข้าใจเป็นครั้งแรกว่า ภาพถ่ายสามารถเก็บรักษาอะไรไว้ได้บ้าง และเราสามารถทำอะไรเพื่อใครสักคนผ่านภาพถ่ายได้

หลังถ่าย ‘Timeless Echoes’ เสร็จ จู่ๆ Master Chee ก็ขออะไรบางอย่างจากผม เขาอยากให้ผมเลือกภาพหนึ่งจากภาพที่ถ่ายในวันนั้น เพื่อเก็บไว้ใช้เป็นภาพประจำตัวในงานศพของเขาเมื่อถึงวันนั้น

หลังได้ยินคำพูดนั้น เราทั้งคู่ก็นิ่งเงียบ ผมเห็นน้ำตาคลออยู่ในดวงตาของเขา และคิดว่าเขาก็คงเห็นน้ำตาของผมเช่นกัน

ตอนนั้นเองที่ผมตระหนักว่า ภาพถ่ายหนึ่งใบเป็นได้มากกว่าภาพ มันอาจยังคงบอกเล่าถึงการมีอยู่ของใครคนหนึ่ง แม้เขาจะจากไปแล้วก็ตาม

ความก้าวหน้าของ AI ทำให้เราสร้างภาพนิ่งและวิดีโอที่สมจริงจนแทบแยกจากความจริงไม่ได้ แต่ในยุคที่ทุกคนสร้างภาพด้วย AI ได้ คุณค่าของสิ่งที่เกิดขึ้นจริงจะยิ่งเพิ่มสูงขึ้นกว่าเดิม

สำหรับผม การถ่ายภาพไม่ใช่แค่การสร้างภาพ แต่คือการบันทึกผู้คน สถานที่ และช่วงเวลาที่เคยมีอยู่จริง AI อาจสร้างรูปลักษณ์ที่เหมือนจริงขึ้นมาได้ แต่มันทดแทนประสบการณ์ของการยืนอยู่ตรงนั้นและเห็นช่วงเวลานั้นด้วยตาตัวเองไม่ได้

ผมเชื่อว่าไม่มีสิ่งใดทดแทนความจริงได้

มาเลเซียมีเรื่องราวมากมายที่ควรได้รับการบันทึก ที่นี่เป็นประเทศซึ่งชุมชนชาติพันธุ์ต่างๆ ที่มีวัฒนธรรม ศาสนา และขนบธรรมเนียมแตกต่างกันอาศัยอยู่ร่วมกัน ขณะเดียวกัน อาชีพดั้งเดิมและวิถีชีวิตที่สืบต่อกันมาก็กำลังเปลี่ยนแปลงและค่อยๆ เลือนหาย

ผมจึงอยากบันทึกวิถีชีวิต เรื่องราว และประเพณีที่ผู้คนสืบทอดกันมาไว้ในภาพถ่ายต่อไป นอกจากนี้ ผมยังอยากเชื่อมโยงกับช่างภาพชาวมาเลเซีย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และเรียนรู้ไปด้วยกัน

ช่างภาพคนหนึ่งที่มีอิทธิพลต่อผมคือ Stephen Shore โดยเฉพาะผลงาน ‘Uncommon Places’ ผมชอบวิธีที่เขาถ่ายสถานที่ธรรมดาและภาพในชีวิตประจำวันที่ผู้คนมักเดินผ่านไปโดยไม่ทันสังเกต

ภาพของเขาสงบนิ่งและเรียบง่าย แต่ทำให้เราอยากหยุดและมองให้ละเอียดขึ้น ผมยังชอบวิธีใช้สีและการจัดองค์ประกอบของเขาด้วย

สิ่งที่น่าสนใจคือ ช่วงเวลาและสถานที่ธรรมดาอาจมีความหมายมากขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป ถนน อาคาร หรือรายละเอียดเล็กๆ ในชีวิตประจำวันที่วันนี้อาจดูไม่สำคัญ หลายปีต่อมาอาจกลายเป็นบันทึกของสถานที่หรือช่วงเวลาที่ไม่มีอยู่อีกแล้ว

คำถามนี้ทำให้ผมนึกถึงตอนที่คุยเรื่องความฝันและเป้าหมายกับเพื่อนๆ เมื่อหลายปีก่อน ทุกคนพูดถึงเป้าหมายที่ชัดเจน ทั้งเรื่องงาน รายได้ และอนาคตของครอบครัว ผมคิดว่าทุกเป้าหมายล้วนยอดเยี่ยม

เมื่อถึงตาของผม ผมตอบว่า “ผมอยากทำสิ่งที่รักต่อไป พร้อมรักษาความหลงใหลและความหวังที่มีต่อชีวิตเอาไว้”

จนถึงวันนี้ คำตอบของผมก็ยังไม่เปลี่ยน ผมไม่ได้ต้องการอย่างแรงกล้าว่าจะต้องร่ำรวยหรือมีชื่อเสียง สิ่งสำคัญคือการได้ทำสิ่งที่รักต่อไป ได้ใช้ชีวิตอย่างอิสระ และไม่สูญเสียความหลงใหลที่มีต่อชีวิต นี่คือสิ่งที่ผมอยากรักษาไว้ตลอดชีวิต

ผมอยากให้ครีเอเตอร์ทั่วโลกเชื่อมั่นในตัวเองต่อไป ไม่ว่าผู้อื่นจะมองผลงานของคุณอย่างไร ความเชื่อมั่นในตัวเองจะเป็นพลังให้คุณสร้างงานในแบบของตัวเองต่อไปได้

หากคุณกำลังจะเริ่มทำอะไรสักอย่าง คุณไม่จำเป็นต้องเก่งตั้งแต่แรก เพียงก้าวออกไป ถ่ายภาพแรก ร้องท่อนแรก หรือเขียนประโยคแรก คุณค่อยพัฒนาฝีมือหลังจากเริ่มแล้วก็ได้

ขอให้รักษาความหลงใหลที่มีต่อชีวิตเอาไว้

ขอให้พวกเราทุกคนโชคดี