หมู่บ้านที่เปลี่ยนภาพจาก Pinterest ให้เป็นภาพวาด กับสไตล์ที่เรียกว่า “Pinterest-an” | Knowledge #539

ทีมบรรณาธิการ cizucu มีโอกาสเดินทางไปอินโดนีเซียเพื่อเยี่ยมชม Jakarta International Photo Festival (JIPFest) โดยเราเคยนำบรรยากาศจากงานมาเล่าไว้ในบทความก่อนหน้านี้

ระหว่างที่อยู่ในอินโดนีเซีย เราอยากเห็นให้ชัดขึ้นว่าภาพต่าง ๆ ถูกสร้างขึ้นและหมุนเวียนเข้าสู่เมืองอย่างไร จึงเดินทางต่อไปยังบันดุง เมืองในจังหวัดชวาตะวันตก เมื่อเดินไปตาม Braga Street ใจกลางเมือง จะเห็นภาพวาดภูเขา ทุ่งนา และดอกไม้วางเรียงรายอยู่ริมถนน

ภาพเหล่านี้มาจากไหนกัน เราตามรอยไปจนถึงหมู่บ้าน Jelekong ในเขตชานเมือง ที่นี่มีจิตรกรและสตูดิโออยู่เป็นจำนวนมาก การวาดภาพหยั่งรากเป็นอาชีพที่หล่อเลี้ยงชีวิตของผู้คนในหมู่บ้าน

ในนิทรรศการที่นำเสนอเรื่องราวของ Jelekong เราสะดุดตากับคำว่า “Pinterest-an” คำนี้มาจากการเติมปัจจัย “-an” ซึ่งใช้ในภาษาพูดของอินโดนีเซียต่อท้าย Pinterest มีความหมายประมาณว่า “คล้าย Pinterest” หรือ “สไตล์ Pinterest”

แต่เมื่อเดินสำรวจพื้นที่ทำงานในหมู่บ้าน เราเริ่มคิดว่า “Pinterest-an” อาจไม่ได้หมายถึงรูปแบบการวาดเพียงอย่างเดียว สิ่งที่พบใน Jelekong ชวนให้มองว่าคำนี้อาจครอบคลุมไปถึงกระบวนการที่ภาพเดินทางผ่านมือผู้คน ก่อนเปลี่ยนไปอยู่ในอีกรูปแบบหนึ่งด้วย

สิ่งที่เกิดขึ้นที่นี่คือ ภาพทั่วไปที่พบเห็นอยู่มากมายถูกนำมาใช้เป็นวัตถุดิบในการสร้างสรรค์ การเปลี่ยนผ่านนี้มีความสมจริงอันน่าประหลาด ซึ่งยากจะอธิบายให้ครบถ้วนด้วยถ้อยคำเพียงอย่างเดียว

เดิมที Jelekong ผลิตภาพวาดเพื่อจำหน่ายในตลาดอยู่แล้ว โดยคนในหมู่บ้านแบ่งกันรับผิดชอบตั้งแต่ขั้นตอนการผลิตไปจนถึงการเก็บรายละเอียด ระบบนี้ช่วยหล่อเลี้ยงทั้งอุตสาหกรรมและชีวิตของชุมชน เมื่อการขายแบบพบหน้าทำได้ยากในช่วงการระบาดของโควิด ระบบดังกล่าวจึงปรับมารองรับคำสั่งซื้อออนไลน์ด้วย คนในพื้นที่เล่าว่า งานที่ใช้เวลาไม่นานสามารถวาดเสร็จและจัดส่งได้ภายในราวสามวันหลังรับคำสั่งซื้อ

ลูกค้าเปิด Pinterest แล้วเลือกภาพหนึ่งจากภาพนับไม่ถ้วน เพื่อบอกว่าอยากได้ภาพวาดแบบไหน จากนั้นจึงส่งภาพให้จิตรกร พร้อมแจ้งขนาดและโทนสีที่ต้องการ จิตรกรใช้ภาพบนหน้าจอเป็นแบบอ้างอิง แล้ววาดขึ้นใหม่บนผืนผ้าใบ

ที่นี่ Pinterest ทำหน้าที่เหมือนแค็ตตาล็อกสำหรับค้นหาภาพที่ต้องการและใช้สั่งผลิต ภาพที่บันทึกไว้จึงกลายเป็นเสมือนใบสั่งงานสำหรับวาดภาพ

ใน Jelekong จิตรกรคนเดียวไม่จำเป็นต้องทำงานตั้งแต่ต้นจนจบ บางคนทำผ้าใบ บางคนวาดภาพ บางคนใส่กรอบหรือบรรจุหีบห่อ และยังมีผู้รับหน้าที่จัดส่งให้ลูกค้า ทุกขั้นตอนตั้งแต่รับภาพต้นแบบจนส่งสินค้าออกไปล้วนแบ่งกันทำ โดยแต่ละหน้าที่ต่างเป็นงานของคนในหมู่บ้าน

หากจะเปรียบเทียบ หมู่บ้านทั้งแห่งอาจคล้ายเครื่องพิมพ์สามมิติที่ขับเคลื่อนด้วยมือมนุษย์ ภาพซึ่งเคยอยู่บนหน้าจอผ่านมือผู้คนหลายคู่ ก่อนกลายเป็นภาพวาดบนผืนผ้าใบที่มีสีสันและรูปร่างจับต้องได้ แล้วจึงถูกส่งต่อไปยังสถานที่อีกแห่ง

แม้จะอ้างอิงจากภาพเดียวกัน ผลลัพธ์แต่ละชิ้นก็ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว ทั้งจังหวะฝีแปรง การเลือกใช้สี และรายละเอียดที่ถูกตัดทอน ความแตกต่างเล็ก ๆ จากมือของแต่ละคนยังคงปรากฏอยู่ ทำให้ระบบแบ่งงานยังมีร่องรอยความไม่แน่นอนอันเป็นธรรมชาติของงานฝีมือแทรกอยู่

เมื่อวาดเสร็จ ภาพจะถูกใส่กรอบ บรรจุหีบห่อ และส่งไปหาลูกค้า ภาพที่เมื่อไม่กี่วันก่อนยังอยู่บนหน้าจอสมาร์ตโฟน กลับมีขนาดและน้ำหนักจริงมากพอสำหรับแขวนบนผนัง ก่อนเดินทางไปถึงห้องของใครสักคนที่อยู่ห่างไกล

Braga Street ใจกลางบันดุงได้รับการแนะนำว่าเป็นหนึ่งในจุดหมายของภาพวาดจาก Jelekong บนถนนที่ยังคงมีอาคารเก่าแก่แห่งนี้ มีภาพวาดที่ใช้หัวข้อคล้ายกันวางเรียงราย ทั้งภูเขา ทุ่งนา แม่น้ำ และดอกไม้ ดูเหมือนว่า Pinterest กำลังกลายเป็นช่องทางใหม่ที่เข้ามาเสริมระบบผลิตและจำหน่ายภาพวาดซึ่งดำเนินมายาวนาน

ภาพที่เคยอยู่บนหน้าจอเปลี่ยนเป็นวัตถุสำหรับประดับห้องของใครสักคน เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงนี้คืองานแบบแอนะล็อกที่ผู้คนลงมือทำทีละขั้น ระหว่างภาพดิจิทัลกับวัตถุจริงจึงไม่ได้มีเพียงเทคโนโลยี แต่ยังมีแรงงานและเวลาเข้ามาเกี่ยวข้อง

ภาพวาดที่เสร็จสมบูรณ์จะถูกถ่ายภาพ แล้วนำไปเผยแพร่ในร้านค้าออนไลน์และโซเชียลมีเดีย เมื่อมีใครอีกคนเห็นภาพถ่ายนั้น คำสั่งซื้อใหม่ก็เกิดขึ้น และภาพก็จะถูกวาดลงบนผืนผ้าใบอีกผืน

ค้นหาใน Pinterest ส่งภาพให้จิตรกร วาดด้วยมือ ส่งมอบเป็นภาพวาด จากนั้นถ่ายภาพชิ้นงานที่เสร็จแล้วเพื่อนำกลับขึ้นสู่โลกออนไลน์ ภาพหนึ่งจึงเดินทางไปมาระหว่างโลกดิจิทัลกับวัตถุจริง พร้อมกับค่อย ๆ เปลี่ยนรูปลักษณ์ไปในระหว่างการหมุนเวียน

เมื่อลองสำรวจคำว่า “Pinterest-an” เราไม่ได้เห็นเพียงลักษณะของสีและรูปทรง แต่ยังมองเห็นระบบที่เปลี่ยนภาพดิจิทัลให้เป็นภาพวาดและส่งต่อออกไปด้วย ผู้คนเลือกภาพบนโลกออนไลน์ ถ่ายทอดมันด้วยมือให้กลายเป็นภาพวาดหนึ่งชิ้น แล้วส่งไปหาใครสักคน ขอบเขตของคำว่า “Pinterest-an” อาจยังไม่ชัดเจนว่าเริ่มต้นและสิ้นสุดตรงไหน

สิ่งที่เราเห็นใน Jelekong อาจไม่ใช่ชั่วขณะที่ภาพกลายเป็นภาพวาด หากเป็นช่วงกลางทางที่ภาพกำลังกลับคืนสู่โลกจริงในรูปลักษณ์ใหม่