อ่านภาพถ่ายที่รอการค้นพบ: เรื่องราวของ Vivian Maier | Knowledge #494

เมื่อเราได้สัมผัสกับเหตุการณ์ที่ไม่ค่อยเกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เรามักจะพูดว่า “เหมือนในภาพยนตร์”

ครั้งนี้ ไม่ใช่แค่เปรียบเปรย แต่เป็นเรื่องราวของ Vivian Maier (ヴィヴィアン・マイヤー) ผู้ถ่ายภาพที่มีบรรยากาศราวกับภาพยนตร์ และชีวิตของเธอก็เปรียบเสมือนภาพยนตร์เช่นกัน หวังว่าบทความนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นให้คุณได้ขบคิดถึงการถ่ายภาพ การเก็บรักษา และการปรินต์ภาพถ่าย

Vivian Maier เป็นช่างภาพสตรีแนวสตรีทชาวอเมริกัน ผู้ถ่ายภาพมากกว่า 150,000 ภาพตลอดชีวิต แต่ผลงานของเธอแทบไม่เป็นที่รู้จักในช่วงที่ยังมีชีวิตอยู่ เธอจึงเป็นช่างภาพนิรนามมาอย่างยาวนาน จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2007 ที่การประมูลในชิคาโก เมื่อ John Maloof (ジョン・マルーフ) กำลังค้นหาภาพเอกสารประวัติศาสตร์และบังเอิญได้ครอบครองผลงานของเธอ

เขาสัมผัสได้ถึงพลังที่ไม่อาจอธิบายได้ด้วยคำว่า ‘มือสมัครเล่น’ จึงเริ่มรวบรวมภาพถ่ายและเนกาทีฟที่กระจัดกระจายอยู่ ต่อมาในปี 2009 เขาได้พบข้อมูลเกี่ยวกับตัวเธอจากข่าวการเสียชีวิต
John ยังได้นำภาพบางส่วนไปเผยแพร่ในเว็บไซต์ชุมชนแบ่งปันภาพถ่ายอย่าง Flickr ซึ่งทำให้ผลงานของเธอแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว และนำไปสู่การจัดทำคลังภาพและนิทรรศการในเวลาต่อมา

แม้กระทั่งทุกวันนี้ คำบอกเล่าของเพื่อนบ้านเกี่ยวกับเธอยังคงขัดแย้งกันอยู่ บุคลิกที่แท้จริงของเธอจึงไม่อาจสรุปได้อย่างง่ายดาย นั่นเองที่ทำให้ภาพถ่ายของเธอกลายเป็นสิ่งเดียวที่ยังคงบันทึก ‘ความจริง’ ของเธอไว้อย่างเงียบงัน

กล้องที่เธอโปรดปรานคือ Rolleiflex (ローライフレックス) กล้องสองตาที่มีชื่อเสียง

ฟอร์แมตสี่เหลี่ยมจัตุรัส 1:1 อาจเป็นสิ่งที่เราคุ้นตาในปัจจุบัน แต่สำหรับเธอ มันคือเสน่ห์อันทรงพลัง ผลงานในยุค 1950s ที่เป็นตัวแทนของเธอมีลักษณะเฉพาะ เช่น ความละเอียดอ่อนของพื้นผิว ภาพครึ่งตัวที่เต็มกรอบ และองค์ประกอบสมมาตร

ผ่านเรื่องราวของเธอ ทำให้เราอยากกลับมาขบคิดถึง ‘ปรินต์’ และ ‘ฟิล์ม’ ในฐานะวัตถุของภาพถ่ายอีกครั้ง ไม่ว่าเนกาทีฟหรือปรินต์จะถูกพบเห็นหรือไม่ก็ตาม มันยังคงดำรงอยู่ในฐานะวัตถุเสมอ

Vivian ถ่ายภาพจำนวนมหาศาลโดยแทบไม่ได้รับการยอมรับในช่วงชีวิต ผลงานของเธอถูกค้นพบหลังจากที่เธอจากไป แม้บุคลิกของเธอจะไม่สามารถสรุปได้จากคำบอกเล่า แต่ภาพถ่ายของเธอยังคงมีน้ำหนักและความแน่นอนในรูปของเนกาทีฟและปรินต์

เมื่อคิดถึงเรื่องนี้ ยิ่งเห็นชัดเจนว่าภาพถ่ายที่กลายเป็น ‘ดาต้า’ นั้นสูญเสียความหนักแน่นในฐานะร่องรอยได้ง่าย ภาพถ่ายในคลาวด์สามารถเปิดดูได้ทุกเมื่อ แต่ก็สามารถถูกกลบหายหรือถูกลบได้ทุกเมื่อเช่นกัน

ปรินต์และฟิล์มจะคงเวลาแห่งการถ่ายภาพไว้ในโลกของเรา ผ่านอุณหภูมิ กลิ่น และการเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลาของสถานที่ที่มันถูกเก็บรักษา

เสียงที่แตกต่างกันในการพูดถึง Vivian Maier สะท้อนให้เห็นว่าบุคลิกของเธอไม่อาจถูกสรุปเป็นเรื่องราวเดียว เรามักอยากสรุปชีวิตของใครสักคนให้เข้าใจง่าย แต่ภาพถ่ายกลับเปิดโอกาสให้เกิดการตีความหลากหลายอย่างเงียบงัน

ดังนั้น การมีพื้นที่ให้แลกเปลี่ยนความคิดเห็น เช่น “ฉันเห็นแบบนี้” หรือ “ตรงนี้น่าสนใจ” เมื่ออยู่ต่อหน้าภาพถ่ายจึงมีความสำคัญ ความรู้สึกและบริบทที่ภาพถ่ายแต่ละใบกระตุ้นให้แต่ละคนแตกต่างกัน และเมื่อความแตกต่างเหล่านั้นถูกนำมาเรียงร้อยร่วมกัน เราจะเข้าใจสิ่งที่ไม่อาจเข้าถึงได้ด้วยตัวคนเดียว

ปรินต์และฟิล์มทำให้ภาพถ่ายคงอยู่ในโลกนี้ และชุมชนของ cizucu ก็เติมเต็มภาพเหล่านั้นด้วยมุมมองที่หลากหลาย ด้วยวิธีนี้ ภาพถ่ายจึงค่อย ๆ ถูกส่งต่อสู่อนาคตตั้งแต่ช่วงเวลาที่มันถูกถ่าย

ในยุคปัจจุบัน การเก็บรักษาภาพถ่ายให้อยู่ในรูปแบบที่สามารถทนต่อกาลเวลาจนถึงวันที่จะถูกค้นพบอีกครั้งจึงเป็นสิ่งสำคัญ เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นกับภาพถ่ายของ Vivian