Nhiếp ảnh không chỉ đơn thuần lưu giữ cái đẹp.
Những khoảnh khắc bên ai đó, cảm xúc không thể diễn đạt thành lời, dấu vết của người đã khuất, và những mối quan hệ quý giá không thể gói gọn trong khái niệm gia đình. Khi chiêm ngưỡng tác phẩm của Nan Goldin, chúng ta nhận ra sự đồng cảm và liên kết trong sự thân mật đôi khi có thể trở thành động lực chuyển hóa xã hội.
Năm 2023, Nan Goldin được vinh danh vị trí số 1 trong 'ArtReview Power 100' với tư cách nghệ sĩ có sức ảnh hưởng lớn nhất. Đằng sau đó là hoạt động xã hội thông qua tổ chức P.A.I.N (Prescription Addiction Intervention Now) nhằm lên tiếng về khủng hoảng opioid. P.A.I.N đã đặt lại vấn đề về mối quan hệ giữa Purdue Pharma, gia đình Sackler và các bảo tàng, thiết chế văn hóa từng nhận tài trợ từ họ.
Tuy nhiên, lý do Nan Goldin có thể tác động tới xã hội không chỉ vì bà lên tiếng. Bà luôn ghi lại hình ảnh những con người dễ bị bỏ qua trong xã hội. Đó không phải là những cá nhân đặc biệt, mà là những người đang nỗ lực sống cùng nhau.
Những mối quan hệ trong ảnh: Gia đình mở rộng
Ảnh của Goldin luôn toát lên bầu không khí thân mật: ánh sáng trong phòng, cơ thể trên giường, ánh mắt trước gương, vòng tay ôm, khuôn mặt sau nước mắt. Đó không phải một thế giới được sắp đặt hoàn hảo, mà là những khoảnh khắc chân thực chứa đựng cả nỗi đau, bất an và sự mong manh.
Nan Goldin, Mark Morrisroe, Philip-Lorca diCorcia, David Armstrong được gọi chung là "Boston School".
Boston School là tên gọi dành cho nhóm nhiếp ảnh gia tốt nghiệp các trường mỹ thuật tại Boston và bắt đầu hoạt động nổi bật từ giữa thập niên 1970 đến đầu thập niên 1980.
Photo by danceforallthepain
Ảnh của họ không mang khoảng cách quan sát từ bên ngoài, mà là sự gần gũi chỉ có được khi cùng trải qua thời gian bên nhau. Những người xuất hiện trong ảnh không chỉ là đối tượng, mà còn là bạn bè, đồng hành, những người cùng chia sẻ cuộc sống.
Đó là một kiểu gia đình khác, không dựa trên huyết thống hay hôn nhân, nhưng vẫn là gia đình. Ở đó tồn tại mối quan hệ cho phép được chụp và được ghi lại hình ảnh.
Ảnh thân mật và kết nối xã hội
Thoạt nhìn, ảnh của Goldin rất cá nhân. Nhưng cái cá nhân không tách rời khỏi xã hội.
Ai là người ta có thể ở bên? Ai là người ta có thể yêu? Ai được gọi là gia đình? Nỗi đau của ai bị xã hội làm ngơ? Những câu hỏi này đều liên quan đến xã hội.
Photo by 해적왕
Phần lớn những người Goldin từng ghi lại đều ở bên lề xã hội. Bà không chụp họ như những "người xa lạ", mà như những người thân thiết cùng sống trong một thời đại.
Chính vì vậy, sự thân mật ấy không khép kín, mà mở ra, lặng lẽ cho thấy những sinh mệnh mà xã hội từng lãng quên.
Hoạt động của P.A.I.N khởi nguồn từ sự thân mật trong ảnh chụp đời thường
Trong ảnh của bà không chỉ có "hình bóng ai đó", mà còn là chính mối quan hệ muốn ghi nhớ và dõi theo người ấy. Hoạt động của P.A.I.N cũng là sự tiếp nối của tinh thần đó.
Khủng hoảng opioid, khi chỉ được nói đến qua con số hay tin tức, dễ trở thành một vấn đề xã hội xa vời. Nhưng mỗi cá nhân đều có cuộc sống, bạn bè, gia đình, những khoảnh khắc bên người thân.
Photo by Léa Liu
Nếu ảnh chụp đời thường có thể ghi lại một con người không phải như "một trường hợp xã hội", mà là "một cá nhân có tên tuổi", thì hoạt động của P.A.I.N cũng là hành động đưa những nỗi đau bị che giấu ra ánh sáng xã hội như những câu chuyện cụ thể.
Bảo tàng là nơi lưu giữ cái đẹp và giá trị nghệ thuật. Nhưng nếu đằng sau nguồn tài trợ cho không gian ấy là sự phụ thuộc, mất mát và vô số cái chết, liệu chúng ta có thể làm ngơ? Câu hỏi của Goldin là sự tiếp nối những trăn trở trong nhiếp ảnh của bà.
Ảnh thân mật có thể ghi lại sự tồn tại của ai đó, thay đổi cách xã hội nhìn nhận, và đôi khi thúc đẩy cả những thiết chế lớn. Sự ghi nhận dành cho Nan Goldin chính là minh chứng cho sức mạnh ấy.