10 câu hỏi cùng nhà sáng tạo nổi bật tại Hồng Kông – Edas Wong | ISSUE #247

Thông qua các cuộc phỏng vấn với những cá nhân theo đuổi thực hành nhiếp ảnh bằng góc nhìn độc đáo, chúng tôi khai thác nguồn gốc sáng tạo, tư tưởng và quy trình sáng tác, mang đến cảm hứng mới cho cộng đồng nhiếp ảnh gia và truyền thông nhiếp ảnh toàn cầu.

Căn nguyên sáng tạo, tư tưởng và góc nhìn mà nhiếp ảnh gia Edas Wong – hiện hoạt động tại Hồng Kông – trân trọng. Việc lưu giữ và ghi lại những điều này bằng ngôn ngữ của thời đại sẽ góp phần định hình văn hóa nhiếp ảnh đương đại.

Với “10 câu hỏi” lần này, chúng tôi đi sâu vào quá trình hình thành nên thực hành nghệ thuật của anh.

Khi mới bắt đầu chụp ảnh, tôi chủ yếu ghi lại những khoảnh khắc đời thường và cảnh vật trong các chuyến đi cùng người yêu (nay là vợ tôi). Năm 2012, khi đang làm kỹ sư R&D tại Thụy Điển, tôi mong muốn có một thú vui nghệ thuật để cân bằng cuộc sống, nên đã cầm máy ảnh lên và bắt đầu chụp ảnh đường phố một cách tự nhiên.

Không ngờ, tôi đã duy trì việc chụp ảnh suốt 14 năm qua. Gần đây, tôi chủ yếu chụp ảnh đường phố vào cuối tuần, nhưng nếu có cảm hứng, tôi vẫn ra ngoài chụp vào giờ nghỉ trưa hoặc sau giờ làm trong tuần.

Nhiếp ảnh đường phố của tôi rất ngẫu hứng, tôi không xác định trước chủ đề hay yếu tố nào khi chụp. Điều thu hút tôi nhất là quan sát các mối quan hệ xung quanh: giữa người với người, giữa người với vật, thậm chí giữa các vật thể với nhau. Cốt lõi trong thực hành đường phố của tôi là nắm bắt được "mọi mối liên hệ" đó.

Dù không đặt ra chủ đề rõ ràng, sáng tác của tôi vẫn xoay quanh đời sống thường nhật. Trải nghiệm sống định hình cách quan sát; ví dụ, ai đó lo lắng về mái tóc sẽ tự nhiên chú ý đến những gì liên quan đến tóc, và đôi khi, một chủ đề cụ thể sẽ hình thành thành chuỗi tác phẩm mà ta không nhận ra.

Tôi không có kỹ thuật đặc biệt nào trong quy trình sáng tác. Điều cốt lõi là "quan sát".
Quan sát tập trung, quan sát sâu, và chờ đợi "tiếng gọi tinh thần" xuất hiện. Những khoảnh khắc thú vị có thể đến rất bất ngờ, và khi đó tôi phải nhanh chóng bấm máy.
Nếu bỏ lỡ, có thể sẽ phải chờ rất lâu mới gặp lại khoảnh khắc tương tự.

Điều quan trọng nhất với một tác phẩm tốt là tính độc bản. Và điều đó không phải là thứ để "tìm kiếm", mà là kết quả của quá trình quan sát. Khi ta cố gắng tìm kiếm, thường sẽ chỉ tham chiếu những gì đã có và dễ bị ảnh hưởng bởi người khác, từ đó đánh mất sự độc đáo.

Vì vậy, khi quan sát, tôi không suy nghĩ quá nhiều. Điều quan trọng là để mọi thứ diễn ra tự nhiên.

Đó là tình yêu và sự tự chữa lành. Tôi thực sự yêu thích việc sáng tác. Tuy nhiên, việc tiếp tục nhiếp ảnh đường phố vào mùa hè ở Hồng Kông thực sự rất khắc nghiệt, mồ hôi ướt đẫm người. Nếu không có tình yêu, tôi nghĩ mình không thể duy trì được.

Bên cạnh đó, sáng tác còn là cách để tôi làm trống tâm trí. Thường ngày, đầu óc tôi đầy ắp suy nghĩ và lo lắng, nhưng khi chỉ tập trung quan sát mà không nghĩ gì, tôi cảm thấy mình được chữa lành. Đó giống như một trạng thái thiền định.

Tôi có một bức ảnh không thấy đầu người, thực ra được chụp tại Nhật Bản. Hôm đó, sau khi ngắm hoa anh đào ở Tokyo Dome City, tôi đang đi bộ trở lại để bắt tàu. Cách khoảng 50 mét phía trước, tôi bất ngờ nhìn thấy một "người không đầu" và thoáng giật mình.

Nhìn kỹ hơn, tôi nhận ra chiếc mũ của người đó hòa vào bức tường phía sau, tạo cảm giác như không có đầu. Tôi lập tức chạy nhanh lại gần và bấm máy thật nhanh.

Với tôi, AI cũng chỉ là một "công cụ" như máy ảnh. AI có thể tạo ra hình ảnh đồ họa từ từ khóa, còn máy ảnh chỉ tạo ra tác phẩm khi có "khoảnh khắc thực" và bấm máy.
Nếu mục đích là tạo ra phong cảnh hay chân dung đẹp, có lẽ AI sẽ làm tốt hơn trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, với phóng sự ảnh hoặc nhiếp ảnh nguyên bản, AI không thể thay thế. Điều quan trọng nhất với tin tức là sự thật, trong khi hình ảnh do AI tạo ra chỉ là "hư cấu", không phải thực tế.
Nhiếp ảnh nguyên bản đòi hỏi ý tưởng thực sự, còn AI chỉ học và mở rộng từ những gì đã có, (hiện tại) vẫn chưa có tinh thần sáng tạo.

Trong cộng đồng nhiếp ảnh Hồng Kông, các cuộc thảo luận thường xoay quanh thiết bị, phong cách chụp cũng dễ bị giới hạn trong tiêu chí "đẹp" về mặt thẩm mỹ. Tuy nhiên, nhiếp ảnh có nhiều khía cạnh: vừa là phương tiện ghi lại đời sống cá nhân, vừa là nền tảng cho thực hành nghệ thuật sáng tạo.

Bản thân tôi tin rằng giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ em và thế hệ trẻ khám phá tiềm năng đa dạng của nhiếp ảnh.

Khi mới học nhiếp ảnh đường phố, nguồn cảm hứng lớn nhất của tôi đến từ các nhiếp ảnh gia Magnum Photos và những cuộc thảo luận trên Flickr.

Tôi nghĩ việc giải phóng bản thân khỏi cái tôi là điều xứng đáng để dành cả đời theo đuổi.

Càng lớn tuổi, sự bám chấp vào bản thân càng mạnh, nhưng nếu vượt qua được điều đó, không chỉ cách sống và quan hệ với người khác thay đổi, mà cả thực hành nhiếp ảnh cũng sẽ được nâng tầm. Quan sát sẽ trở nên khách quan hơn, và sức sáng tạo cũng tự nhiên mạnh mẽ hơn.

Quan sát chính là điểm khởi đầu của mọi thứ.