10 câu hỏi cùng Ute Mahler – Nghệ sĩ nhiếp ảnh nổi bật của Đức | ISSUE #210

Thông qua các cuộc phỏng vấn với những nhiếp ảnh gia theo đuổi ngôn ngữ nhiếp ảnh độc đáo, chúng tôi đi sâu vào nguồn gốc sáng tạo, tư tưởng và quy trình thực hành nghệ thuật, mang đến nguồn cảm hứng mới cho cộng đồng nhiếp ảnh gia và truyền thông nhiếp ảnh toàn cầu.

Nguồn gốc sáng tạo, tư tưởng và góc nhìn mà nhiếp ảnh gia Ute Mahler – hiện đang hoạt động tại Đức – luôn trân trọng. Việc lưu giữ và ghi lại những điều này bằng ngôn ngữ của thời đại sẽ góp phần nâng đỡ nền văn hóa nhiếp ảnh trong tương lai.

Qua “10 câu hỏi” lần này, chúng tôi khám phá quá trình hình thành nên thực hành nghệ thuật của bà.

Nhiếp ảnh luôn là một phần trong cuộc đời tôi. Tôi đã chụp ảnh từ khi còn nhỏ, chịu ảnh hưởng lớn từ cha – cũng là một nhiếp ảnh gia. Tôi chưa từng nghĩ đến việc chọn con đường nào khác ngoài nhiếp ảnh. Sau khi học nhiếp ảnh tại Leipzig, tôi làm việc tự do, vừa thực hiện các dự án cá nhân song song với công việc kiếm sống.

Thời Đông Đức, tôi chụp ảnh thời trang cho tạp chí văn hóa – thời trang 'Sibylle', và sau năm 1990, tôi thực hiện nhiều chân dung và phóng sự ảnh cho tạp chí 'Stern' với tư cách phóng viên ảnh. Năm 2008, tôi dừng nhiếp ảnh thương mại, tập trung giảng dạy nhiếp ảnh và dành trọn tâm huyết cho sáng tác nghệ thuật. Hiện tại, tôi vẫn tiếp tục sáng tác cùng Werner Mahler và là thành viên của một nhóm nghệ sĩ.

Tôi luôn quan tâm đến "con người" – cả với tư cách cá nhân lẫn như một phần của tập thể.
Bộ tác phẩm lớn đầu tiên của tôi, 'Living Together (Cùng sống)', tôi đã thực hiện trong suốt 18 năm. Có những giai đoạn tập trung nhiều, có lúc ít hơn, nhưng tôi luôn dành thời gian cho mỗi lần chụp. Tôi không muốn người mẫu tạo dáng, mà mong họ tin tưởng tôi và di chuyển tự nhiên trong không gian của họ.

Tôi hướng tới trạng thái mà người đối diện quên mất tôi là nhiếp ảnh gia, chỉ nhìn tôi như một con người. Trong series này, tôi không dàn dựng gì cả. Việc áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác sẽ rất nhàm chán.

Điều tôi muốn là khám phá: con người sống ra sao, di chuyển trong không gian thế nào, và tương tác với nhau ra sao. Tôi muốn ghi lại điều đó qua nhiếp ảnh. Dĩ nhiên, với ảnh thời trang tôi có dàn dựng, nhưng việc có thể đồng thời áp dụng hai phương pháp tiếp cận khác biệt này là điều tuyệt vời.

Trong đầu tôi luôn có những chủ đề cần khám phá. Khi chụp, tôi dành thời gian phù hợp với chủ đề và với chính mình. Đôi khi dự án kết thúc nhanh, nhưng đó là ngoại lệ.

Hầu hết các dự án kéo dài nhiều năm. Khi tôi thực sự quan tâm đến điều gì đó và cảm thấy mình chưa hiểu hết, nó có thể trở thành chủ đề. Tôi cân nhắc xem đó có phải là vấn đề xã hội, cá nhân hay cả hai. Tôi luôn tự hỏi vì sao mình muốn chụp chủ thể, con người hay đề tài này.

Sau đó, tôi xác định ý tưởng thẩm mỹ và bắt đầu chụp. Đồng thời, tôi luôn để ngỏ cho sự tình cờ. Tôi thích bị bất ngờ bởi những điều không lường trước. Tôi yêu những bức ảnh chủ quan, tinh tế nhưng không phơi bày toàn bộ – những bức ảnh vẫn còn giữ lại bí ẩn riêng.

Vẫn còn rất nhiều điều để khám phá và nhìn ngắm. Tôi là người luôn tò mò và yêu nghề nhiếp ảnh. Nhiếp ảnh là ghi chép trải nghiệm, là nhật ký cuộc đời. Khi xem lại ảnh của mình, tôi đọc chúng như đọc nhật ký – tôi đang đọc chính cuộc đời mình.

Ngay cả khi chụp chân dung người lạ, trong đó vẫn có một phần của tôi. Tôi cũng thích kể chuyện. Vì vậy, việc công bố tác phẩm qua triển lãm hay sách ảnh rất quan trọng với tôi. Khi sắp xếp ảnh thành chuỗi, tạo ra đối thoại giữa các bức ảnh, tôi có thể truyền tải câu chuyện của mình một cách sống động hơn.

Với tôi, thật khó để chọn ra "bức ảnh yêu thích nhất". Tôi yêu tất cả những bức ảnh đã chọn và phóng đại trong phòng tối, dù không phải bức nào cũng có cùng mức độ quan trọng.
Ảnh analog là nơi tôi làm việc, và tôi vẫn nhớ rõ từng cuộc gặp gỡ, sự kiện diễn ra khi chụp mỗi bức ảnh. Có lẽ vì công việc trong phòng tối rất vất vả, mùi hóa chất nồng nặc và thời gian đối diện với bóng tối kéo dài.

Dù vậy, nếu buộc phải chọn một bức, tôi sẽ chọn bức ảnh chụp bốn đứa trẻ trong đoàn xiếc. Tôi đã xem lại, in ra và retouch bản in baryta bằng tay nhiều lần. Dù vậy, sự hiện diện của các em, dải xám tuyệt đẹp và cảm giác kỳ diệu tôi có khi chụp các em năm 1973 vẫn còn nguyên vẹn trong bức ảnh ấy.

Tôi nghĩ rằng những công việc mang tính kỹ thuật, lặp lại sẽ dần được AI thay thế. Tuy nhiên, nghệ thuật là sản phẩm của nghệ sĩ – của cá nhân biết suy nghĩ, cảm nhận và đưa trải nghiệm cá nhân vào tác phẩm. Tính chủ quan chính là tiềm năng lớn nhất.

Khi nói về nhiếp ảnh Đức, người ta thường nghĩ đến những tên tuổi nổi tiếng toàn cầu như August Sander, Bernd & Hilla Becher, Andreas Gursky.
Ở đây có cả nhiếp ảnh tài liệu lẫn nhiếp ảnh nghệ thuật. Nhiều nghệ sĩ chú trọng sáng tác theo "series". Đồng thời, trong lĩnh vực báo chí và ứng dụng, cũng có rất nhiều nhiếp ảnh gia tài năng hoạt động.

Ảnh cũng được trưng bày tại các bảo tàng mỹ thuật lớn, được công nhận là một phần quan trọng của nghệ thuật. Đặc biệt tại Berlin, tôi muốn nhắc đến C/O Berlin. Không gian triển lãm này thường xuyên giới thiệu các nhiếp ảnh gia hàng đầu thế giới, đồng thời cân bằng giữa việc trình làng tài năng mới và các xu hướng đương đại. Số lượng khách tham quan đông đảo cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ dành cho loại hình nghệ thuật này.

Một bức ảnh tốt luôn truyền cảm hứng cho tôi. Suốt cuộc đời, tôi bị cuốn hút bởi tác phẩm của các đồng nghiệp – bởi cách họ nhìn nhận chủ thể và thể hiện nó một cách tuyệt đẹp.

Tôi không có "một anh hùng duy nhất". Điều đọng lại trong tôi luôn là hình ảnh và sức mạnh của nó. Ở mỗi giai đoạn cuộc đời, tôi đều mở lòng với nhiều phong cách nhiếp ảnh khác nhau, bởi chúng gắn liền với thế giới quan, suy nghĩ và cảm xúc của tôi lúc đó.

Tuy nhiên, có những tác phẩm tôi luôn kính trọng và ngưỡng mộ: 'Exiles' của Josef Koudelka, 'In Flagrante' của Chris Kilipp. Khi lần đầu tiên xem sách ảnh 'Ravens (Quạ)' của Masahisa Fukase, tôi thực sự choáng ngợp. Sức mạnh của cảm xúc và ẩn dụ trong đó thật phi thường. Đó là một tác phẩm vĩ đại. Với tôi, cuốn sách này vẫn là sách ảnh xuất sắc nhất mọi thời đại.

Điều quan trọng nhất trong đời tôi là gia đình. Và sự tò mò. Luôn giữ cho mình sự cởi mở với mọi điều.

Đó là một câu hỏi rất quan trọng. Câu trả lời của tôi rất đơn giản: Hãy luôn tin vào nhiếp ảnh.