Hoài niệm ẩn hiện trong đời sống thường nhật
Bạn có từng cảm nhận rằng “ký ức luôn được lý tưởng hóa”? Đặc biệt là những “kỷ niệm xưa cũ” thường được gợi nhớ lại với vẻ đẹp, sự ấm áp và chiều sâu cảm xúc vượt trội so với những trải nghiệm khác.
Lần này, chúng ta sẽ lý giải giá trị cảm xúc của hoài niệm gắn liền với vật dụng thường ngày, đồng thời đào sâu vai trò của hoài niệm trong văn hóa tiêu dùng mới.
Mối liên hệ giữa lịch sử vật thể và hoài niệm
Xu hướng của ngày hôm qua trở thành vintage của hôm nay. Những vật dụng chúng ta sử dụng hàng ngày đều ẩn chứa một lịch sử vô hình. Những món đồ tưởng chừng đã mất giá trị sử dụng như quần áo cũ, máy ảnh phim, sách cũ lại được tái định giá trong bối cảnh retro, tạo nên những giá trị mới. Tại sao lịch sử của vật thể lại có thể sản sinh ra giá trị văn hóa?
Image by usubafilm
Từ góc nhìn nhân học, nhà nhân học văn hóa Ấn Độ Arjun Appadurai trong tác phẩm ‘The Social Life of Things – Commodities in Cultural Perspective’ đã đề cập đến giá trị văn hóa của đồ cũ. Arjun Appadurai chỉ ra rằng, cũng như con người, vật thể cũng có lịch sử đời sống riêng, và giá trị trao đổi của vật thể cần được hiểu trong bối cảnh văn hóa rộng lớn hơn, gắn liền với quá trình trao đổi, tặng, sở hữu mà vật thể đó đã trải qua.
Giá trị văn hóa của sự lãng mạn
Lấy ví dụ về “bút máy của Natsume Soseki”. Dù cây bút máy đó đã hỏng và không còn giá trị sử dụng, chắc chắn nó vẫn được định giá rất cao. Nếu gắn liền với câu chuyện “Natsume Soseki đã viết thư cho người yêu dưới ánh trăng bằng cây bút này”, giá trị của nó càng được nâng lên. Như vậy, giá trị của vật thể đôi khi được quyết định bởi những giá trị văn hóa như “sự lãng mạn” trong lịch sử của nó. Vượt lên trên giá trị sử dụng vật chất, vật thể phản ánh câu chuyện, sự lãng mạn và đôi khi là nỗi hoài niệm về một thời đã qua.
Chẳng hạn như máy ảnh compact, máy ảnh phim, quần áo cũ – hay những phiên chợ đồ cũ nơi bạn có thể tìm thấy những món đồ độc đáo. Đây chắc chắn là những hiện tượng văn hóa được tạo nên bởi hành vi tiêu dùng dựa trên giá trị văn hóa.
Chung sống cùng văn hóa tiêu dùng mới
Hành vi tiêu dùng của chúng ta vừa dựa trên giá trị sử dụng đơn giản, tính tiện lợi và thao tác, vừa đề cao những ngữ cảnh cá nhân và ý nghĩa sâu sắc hơn. Lịch sử của vật thể và hoài niệm nằm ở trung tâm của văn hóa tiêu dùng mới, nơi câu chuyện và kết nối cảm xúc của từng vật thể được coi trọng. Những vật dụng quanh ta không chỉ đơn thuần là đồ dùng, mà còn là phương tiện thể hiện cá tính.
Cuối cùng, từ ngày 15/12/2023 (thứ Sáu) đến ngày 15/1/2024 (thứ Hai), cuộc thi ảnh do SPINNS đồng hành mang tên ‘Tôi và đồ secondhand’ đang diễn ra. Bộ trang phục bạn mặc mỗi ngày có thể mang ý nghĩa vượt lên trên giá trị sử dụng, truyền cảm hứng văn hóa cho ai đó. Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn cùng đồ secondhand và gửi bài dự thi.