Bạn có thường thêm chú thích khi đăng ảnh không, hay thường để ảnh không lời? Ngôn từ trong nhiếp ảnh đóng vai trò định hướng cách tiếp cận tác phẩm, giữa sự mơ hồ vốn có của hình ảnh. Trong số ‘Knowledge’ này, chúng ta sẽ tập trung vào mối liên hệ giữa nhiếp ảnh và ngôn từ – sự kết nối giữa các phương tiện biểu đạt khác nhau.
Đọc ảnh như đọc văn bản
Mỗi bức ảnh luôn ẩn chứa một câu chuyện. Để hiểu được câu chuyện ấy, không thể thiếu yếu tố “bối cảnh” (context) mà tác phẩm gợi mở. Trong tiếng Nhật, “context” thường được dịch là “bối cảnh” hoặc “văn cảnh”. Để diễn đạt trải nghiệm thưởng lãm nhiếp ảnh bằng ngôn từ, người ta thường đặt ra các câu hỏi 5W1H về bối cảnh phía sau tác phẩm.
Hãy cùng xem một ví dụ cụ thể.
Tôi sẽ cho bạn xem hai bức ảnh, hãy thử nghĩ xem bạn bị thu hút bởi bức nào hơn.
Trước tiên là bức ảnh thứ nhất.
Tiếp theo là bức ảnh thứ hai.
Lần đầu tiên trong đời tôi được nhìn thấy cảnh biển Nhật Bản. Đứng trước đại dương mênh mông, đường chân trời khiến trái tim tôi rung động, quên cả khái niệm về thời gian.
Điểm khác biệt giữa hai bức ảnh này chính là sự hiện diện của chú thích. Chúng ta không thể xác minh tính xác thực của nội dung được ghi chú. Tuy nhiên, dù cùng nhìn một hình ảnh giống hệt nhau, chỉ một câu chữ cũng có thể khiến người xem tiếp nhận ý nghĩa hoàn toàn khác biệt. Dù là sách, báo, không gian triển lãm, hay mạng xã hội như Instagram, việc tác phẩm được trưng bày trên phương tiện nào, kèm theo ngôn từ gì, thậm chí chỉ một hashtag, đều có thể làm thay đổi cách tiếp nhận hình ảnh. Sức mạnh của bối cảnh (context) lớn đến mức, có thể nói rằng tác phẩm nhiếp ảnh đã được hoàn thiện bởi chính những lớp bối cảnh bao quanh trước và sau khoảnh khắc bấm máy.
Image by betty
#sea
Ngôn từ dẫn dắt nhiếp ảnh
Nhiếp ảnh thoạt nhìn có vẻ khách quan, nhưng góc nhìn và ý nghĩa của tác phẩm lại thay đổi tùy vào người thưởng lãm. Ngôn từ ở đây đóng vai trò định hướng, giới hạn tự do diễn giải của người xem. Khi ảnh được gắn chú thích, thuyết minh hoặc văn bản liên quan, tác phẩm sẽ truyền tải thông điệp cụ thể, rõ ràng hơn. Ở chiều ngược lại, những tác phẩm nghệ thuật mang tên “Untitled” hay “Vô đề” lại mở rộng tối đa không gian tưởng tượng, không giới hạn góc nhìn của người thưởng lãm – một thủ pháp đặc trưng trong nghệ thuật đương đại.
Image by Ikumi Watanabe
Thử nghiệm với tác phẩm mới
Đối thoại giữa ngôn từ và nhiếp ảnh
Sự tương tác giữa nhiếp ảnh và ngôn từ mang đến cho người thưởng lãm cái nhìn sâu sắc và đồng cảm hơn với tác phẩm. Cảm xúc và câu chuyện ẩn chứa trong khoảnh khắc được ghi lại sẽ được ngôn từ làm nổi bật, khắc sâu vào ký ức người xem. Chính cuộc đối thoại này là chìa khóa mở ra chiều sâu của nhiếp ảnh, cũng như tạo nên niềm vui khi thưởng lãm tác phẩm.