Khoảnh khắc không thể quay lại mang tính Aura | Knowledge #1

Chuỗi bài 'Knowledge' đào sâu tri thức liên quan đến nhiếp ảnh và khơi gợi tư duy sáng tạo. Trong tập đầu tiên này, biên tập viên cizucu sẽ chia sẻ những suy nghĩ về nhiếp ảnh.

Khái niệm Aura hiện hữu trong nhiếp ảnh đương đại – hay nói cách khác, là giá trị nghệ thuật – đã chuyển hóa thành một dạng khác biệt so với sự hiện diện thần bí, kỳ lạ của các tác phẩm mỹ thuật thời cận đại hay những bức ảnh sơ khai. Chính vì vậy, chúng ta cần đặt lại câu hỏi.

Đối với chúng ta – những người sống trong hiện tại – nhiếp ảnh là gì? Nhiếp ảnh mang ý nghĩa như thế nào?

Hãy thử tưởng tượng khi bạn bắt gặp một người nổi tiếng trên phố. Ai cũng sẽ lập tức dùng điện thoại thông minh để chụp ảnh. Ngay khoảnh khắc đó, đôi mắt ta nhìn thế giới qua màn hình điện thoại, đã được lọc qua một lớp trung gian.

Khi bấm nút chụp, không còn chuyện cuộn phim bị giảm đi từng khung hình; mọi thứ được lưu lại trong bộ nhớ và có thể chia sẻ khắp thế giới.

Hơn nữa, với công nghệ tạo hình ảnh bằng AI, chúng ta có thể tạo ra chất liệu truyền thông hoặc tiêu thụ hình ảnh như thể đó là nhiếp ảnh. Khi hình ảnh và nhiếp ảnh được tiêu thụ song song, việc suy ngẫm về 'How để nhiếp ảnh là nhiếp ảnh, Why để nhiếp ảnh là nhiếp ảnh' trở thành vấn đề của từng cá nhân thưởng lãm.

Lịch sử nhiếp ảnh chưa đầy 200 năm. Để hiểu được bản chất của một phương tiện đã thay đổi cách nhìn nhận thế giới và ảnh hưởng đến mỹ học nhân loại, chúng ta cần suy ngẫm về nhiếp ảnh không chỉ trong hiện tại mà còn trên trục thời gian quá khứ và tương lai.

Dù phần mở đầu có hơi dài, nhưng trong số tạp chí này, chúng tôi sẽ đề cập đến khái niệm 'Aura' – yếu tố không thể thiếu khi suy ngẫm về giá trị của nhiếp ảnh. Nhiếp ảnh đánh dấu sự khởi đầu của thời đại kỹ thuật tái tạo. Hãy cùng suy ngẫm về khái niệm Aura – yếu tố mang giá trị nghệ thuật cho tác phẩm nhiếp ảnh.

Nhà tư tưởng Đức Walter Benjamin (1892–1940) đã bàn về 'Aura' trong tác phẩm 'Tác phẩm nghệ thuật trong thời đại kỹ thuật tái tạo' (1935).

Aura là gì? Đó là một tấm thảm kỳ lạ được dệt nên bởi không gian và thời gian. Dù ở gần đến đâu, nó vẫn là một sự xuất hiện độc nhất mang tính xa cách. Vào một buổi chiều hè, khi bạn thư giãn và dõi mắt theo dãy núi nơi chân trời, hoặc nhìn theo cành cây đang đổ bóng lên người đang nghỉ ngơi – đó chính là lúc bạn cảm nhận được Aura của dãy núi, Aura của cành cây ấy (1).

Một khoảnh khắc duy nhất 'ở đây' và 'bây giờ', nơi không gian và thời gian hội tụ, một điều gì đó độc nhất vô nhị, giống như việc dõi theo người đang thư giãn – đó là tính khách quan đối với chủ thể. Đó chính là 'Aura' mà Benjamin đề cập.

Thật khó để diễn đạt khái niệm này bằng lời. Tuy nhiên, hãy thử cảm nhận một cách trực giác.

Khi bạn cầm máy ảnh, quan sát dòng người băng qua ngã tư từ trên cao, và bấm máy đúng khoảnh khắc họ giao nhau ở trung tâm – phải chăng bạn đã ghi lại được thời gian của những người đang cố gắng sang bên kia đường? Khoảnh khắc ấy sẽ không bao giờ lặp lại; không thể nào những người đó mặc cùng bộ đồ, đứng đúng vị trí cũ và băng qua ngã tư một lần nữa.

Giá trị ẩn chứa trong mỗi bức ảnh đôi khi được sinh ra từ cách nhìn mang tính Aura như vậy. Tuy nhiên, Aura là một khái niệm rất cảm tính, và ý nghĩa của nó thay đổi lớn tùy vào đối tượng.

Giống như việc công nghệ tạo hình ảnh bằng AI đang được bàn luận như một kỹ thuật thay thế, thực tế là sự ra đời của nhiếp ảnh từng được xem là một kỹ thuật tái tạo thay thế cho hội họa. Trong số tiếp theo của Knowledge, chúng ta sẽ tiếp tục đào sâu về Aura trong nhiếp ảnh.

(1) Walter Benjamin, 'Tác phẩm nghệ thuật trong thời đại kỹ thuật tái tạo', trong 'Benjamin Collection (1)', biên dịch: Kenjiro Asai, dịch: Tetsuji Kubo, Chikuma Gakugei Bunko, 1995