“10 คำถาม” กับ Yang Chia-Hsin วิชวลอาร์ทิสต์ชาวไต้หวัน | ISSUE #283

สำรวจต้นธารความคิด แนวคิด และกระบวนการสร้างสรรค์ผ่านบทสัมภาษณ์ผู้แสวงหาการแสดงออกทางภาพถ่ายด้วยมุมมองเฉพาะตน พร้อมส่งต่อแรงบันดาลใจใหม่แก่ช่างภาพและสื่อภาพถ่ายทั่วโลก

ต้นกำเนิดการสร้างสรรค์ ตลอดจนแนวคิดและมุมมองที่ Yang Chia-Hsin วิชวลอาร์ทิสต์ผู้ทำงานในไต้หวันให้ความสำคัญ การเก็บรักษาสิ่งเหล่านี้ไว้เป็นคลังจดหมายเหตุในรูปของถ้อยคำแห่งยุคสมัย น่าจะช่วยค้ำจุนส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมภาพถ่ายในอนาคต

ผ่าน “10 คำถาม” ครั้งนี้ เราจะเข้าไปสำรวจกระบวนการก่อนที่การแสดงออกของเธอจะก่อรูปขึ้น

ปัจจุบันฉันสร้างสรรค์ผลงานควบคู่ไปกับการครุ่นคิดถึงประสบการณ์ทางกาย ความสัมพันธ์อันใกล้ชิด เรื่องเล่าเชิงผัสสะที่เกิดจากความเจ็บป่วยและบาดแผลทางใจ การรับรู้แบบแตกเป็นเสี้ยว สัมผัสทางกาย และโลกแห่งพหุประสาทสัมผัส

นอกจากนี้ ฉันยังเผยแพร่ประสบการณ์ส่วนตัวเพื่อศึกษาประเด็นอย่างโครงสร้างทางสังคมและครอบครัว ภัยพิบัติทางสังคม และปรัชญาการแพทย์ พร้อมสำรวจหัวข้อทางภัณฑารักษ์เรื่อง “ความใกล้ชิดในพื้นที่สาธารณะ (public intimacy)” ผ่านแง่มุมต่าง ๆ ทั้งผลกระทบหลายระดับจากปัจเจกสู่ส่วนรวม ความเปลี่ยนแปลงทางกายและใจของผู้ที่เผชิญหน้ากับความทรงจำจากบาดแผล ตลอดจนสภาวะเชิงวัตถุของสื่อและการแปรรูปสื่อ

ฉันได้พบกับการถ่ายภาพผ่านชั้นเรียนและครูสอนถ่ายภาพในช่วงมัธยมปลาย ตอนนั้นฉันสะพายกล้องทุกวัน ออกไปถ่ายภาพหลังเลิกเรียน และทำโปรเจกต์ภาพถ่าย จึงได้เรียนรู้พื้นฐานการถ่ายภาพและพัฒนาสุนทรียทัศน์ขึ้นที่นั่น
เมื่อเรียนมหาวิทยาลัย ฉันทดลองสร้างงานสื่อผสมหลากหลายรูปแบบ เช่น หลอมรวมภาพถ่ายและวัตถุเป็นอินสตอลเลชันกึ่งสามมิติ หรือสร้างประติมากรรมนุ่มที่ใช้ภาพเคลื่อนไหวและตอบสนองต่อพื้นที่เฉพาะ เพื่อสำรวจประสบการณ์ทางกายส่วนตัวผ่านวัสดุและพื้นผิวอันหลากหลาย

บนเส้นทางการสร้างสรรค์ เหตุการณ์ที่ฝังใจและกลายเป็นจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่สำหรับฉันคือการกลับมาเป็นซ้ำของโรคโดยไม่คาดคิด ประสบการณ์ดังกล่าวทำให้ฉันหันมาให้ความสำคัญกับกระบวนการ “ฟื้นฟูตนเองจากบาดแผลผ่านประสบการณ์ที่ฝังอยู่ในร่างกาย (Self-restoring from trauma through embodied experience.)” หลังฟื้นตัวจากอาการป่วย ฉันเริ่มสร้างผลงานหลายชุด

แทนที่จะเรียกว่า “ภาพถ่าย” ฉันคิดว่าคำว่า “ภาพ” น่าจะแม่นยำกว่า สำหรับฉัน “ภาพ” คือวัสดุในการสร้างสรรค์
งานของฉันประกอบด้วยวัสดุหลายประเภท ทั้งภาพ เอกสารและข้อความ จดหมายเหตุ และเหตุการณ์ที่ฉันประสบด้วยตนเอง ในบรรดาวัสดุเหล่านี้ “ภาพ” มีพลังในการขับเคลื่อน แปลความ และปลุกเร้ามิติต่าง ๆ เช่น “ประสบการณ์ การระลึก และความทรงจำ” บางครั้งมันยังเป็นสื่อที่มีคุณสมบัติแห่ง “การเปิดเผย” อีกด้วย

ภาพเริ่มต้นจากสิ่งส่วนตัว แต่เมื่อหมุนเวียนและแพร่กระจายในวงกว้าง มันก็เติมเต็มทั้งสังคมจริงที่เราอาศัยอยู่และพื้นที่อินเทอร์เน็ต ด้วยเหตุนี้ “ตำนานในชีวิตประจำวัน” และ “ประสบการณ์ทางกาย” จึงเป็นจุดตั้งต้นในการคิดเรื่องการสร้างสรรค์ของฉัน และ “การแปลความเชิงทัศนศิลป์” คือวิธีเชื่อมโยงการสร้างงานเข้ากับความคิด

ฉันคิดว่าสิ่งที่เราให้ความสำคัญย่อมเปลี่ยนไปตามการพบพานและสถานการณ์ระหว่างการสร้างงาน มันจึงใกล้เคียงกับท่าทีที่เรามีต่อการปฏิบัติการทางศิลปะ มากกว่าจะเป็นผลงานหรือโปรเจกต์ชิ้นใดชิ้นหนึ่ง

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ฉันให้ความสำคัญกับการตีความและแปลความคำว่า “อ้อมค้อม (circuitous)” เพราะมันเปิดโอกาสให้เราได้สัมผัสความเป็นไปได้ทุกประการ ฉันยังมอง “ความอ้อมค้อม” เป็นท่าทีในการสร้างสรรค์ และหวังว่าผลงานแต่ละชิ้นจะขยายไปสู่ประเด็น มิติทางวิชาการ รายละเอียด และระดับความลึกที่แตกต่างกัน
การทับซ้อนของเวลาและความรู้สึกซึ่งดูเหมือนเป็นทางอ้อม สำหรับฉันแล้ว ยังเป็นวิธีหนึ่งในการเข้าใกล้ร่างกายและความทรงจำ

คำว่า “อ้อมค้อม (circuitous)” มีที่มาจากงานร้อยแก้วคู่ขนานคลาสสิกเรื่อง 還冀州別洛下知己序 ของ Wang Bo นักอักษรศาสตร์สมัยต้นราชวงศ์ถัง หมายถึงการกระทำ เส้นทาง หรือการเดินทางที่คดเคี้ยววนเวียน และขยายความไปถึงการบรรลุเป้าหมายด้วยวิธีทางอ้อม ในกระบวนความคิดและการปฏิบัติทางศิลปะที่ฉันให้ความสำคัญ ฉันพัฒนาคำนี้เป็นสามมุมมองต่อการสร้างสรรค์ ได้แก่ การวกอ้อมในพื้นที่ (spatial circuity) วงจรภายในจิตใจและความคิด (circuitous reflection) และการหมุนเวียนหลายชั้นของประสบการณ์ชีวิตกับสัมผัสทางกาย (embodied experience)

งานของฉันมักมุ่งเน้นแง่มุมอย่าง “ประสบการณ์ทางกาย ประสบการณ์ความเจ็บป่วย จิตวิทยาของความเจ็บป่วย การหวนประสบหลังบาดแผล ประสบการณ์ครอบครัว และบาดแผลของผู้หญิงข้ามรุ่น” ฉันยังคงสำรวจแต่ละเรื่องในฐานะประเด็นตั้งต้น โดยเชื่อมโยงศาสตร์หลากหลายแขนง ทั้งสังคมวิทยา จิตวิทยา ปรัชญาการแพทย์ ประติมานวิทยา และประวัติศาสตร์ศิลป์ แรงผลักดันในการสร้างงานเช่นนี้มีที่มาจากประสบการณ์ความเจ็บปวดที่ดำรงอยู่ในร่างกาย (embodied pain) ซึ่งฉันสัมผัสเมื่อต้องเผชิญหน้ากับร่างกายของตนเอง
ประสบการณ์ความเจ็บปวดเป็นความรู้สึกในความหมายกว้าง แต่กลับเปิดเผยทุกรายละเอียดอย่างหมดจด ลักษณะเฉพาะของมันเกิดจากการสั่งสมเหตุการณ์เล็ก ๆ ในชีวิตของแต่ละคน ตัวอย่างเช่น ประสบการณ์ความเจ็บปวดอาจเป็นความรู้สึกของร่างกายที่ได้รับบาดเจ็บ การตีความรอยแผลเป็นหรือร่องรอยทางกายภาพเสียใหม่ หรือการที่ประสบการณ์ความทุกข์ของปัจเจกปลุกเร้าความรู้สึกร่วมของส่วนรวม

ฉันรู้สึกตื่นเต้นกับ “ความบังเอิญ เหตุอุบัติ และความสุ่ม” และเฝ้าสังเกตจุดเปลี่ยนเล็ก ๆ เหล่านั้นตลอดเส้นทางการสร้างสรรค์
ในการปฏิบัติทางศิลปะ “ความบังเอิญ” เป็นทั้งประกายไฟและกุญแจ ชั่วขณะแห่งการเหลือบเห็น (glimpse) และการพบพานที่เกิดขึ้นระหว่างค้นหาและหยั่งลงในสถานที่ซึ่งไม่รู้จัก อาจเปลี่ยนแนวคิดแรกเริ่มได้ และประสบการณ์การสร้างสรรค์เช่นนั้นเองที่ล้ำค่าและควรทะนุถนอมมากที่สุด

“ความบังเอิญ” ที่ฉันจดจำได้มากที่สุดเกิดขึ้นระหว่างการนำชมนิทรรศการ ฉันบังเอิญได้ยินบทสนทนาระหว่างเด็กหญิงวัยราวเก้าหรือสิบขวบกับพ่อของเธอ ผลงานที่จัดแสดงในเวลานั้นว่าด้วยการประกอบสร้างคลังจดหมายเหตุของร่างกายหรือประวัติการเจ็บป่วยส่วนบุคคลขึ้นใหม่ โดยสำรวจว่าประสบการณ์แห่งการดูแลก่อรูปจากประสบการณ์ทางกายอย่างไร และเกิดการตอบสนองใดขึ้นระหว่างความสัมพันธ์อันใกล้ชิด

บทสนทนาระหว่างเด็กหญิงกับพ่อสะเทือนใจฉันอย่างลึกซึ้ง ขณะอุ้มลูกสาว พ่อมองประวัติการเจ็บป่วยของฉันอย่างสงบ และอธิบายด้วยน้ำเสียงอ่อนโยนว่าความเจ็บป่วยคืออะไร ความตายคืออะไร…… ฉันนิ่งฟังถ้อยคำของพ่อและปฏิกิริยาของเด็กหญิง พร้อมซึมซับความรู้สึกอยู่เช่นนั้น…… เหตุการณ์นี้ทำให้ฉันกลับมาขบคิดอีกครั้งว่า ผลงานและการสร้างสรรค์ของฉันอาจเข้าถึงส่วนต่าง ๆ ในหัวใจของผู้คนได้

แท้จริงแล้ว การเหลือบเห็น (glimpse) หรือถ้อยคำเพียงประโยคเดียวก็อาจกลายเป็นประกายแห่งการสร้างสรรค์ได้ หากเราไม่กลัวที่จะสัมผัสสิ่งไม่คุ้นเคย สิ่งที่อยู่ใกล้หัวใจมนุษย์ สิ่งส่วนตัว และช่วงเวลาอันเนิบช้าตามธรรมชาติ ความบังเอิญก็อาจเป็นแรงขับเคลื่อนผลงาน เมื่อผลงานสัมผัสความทรงจำหรือคำถามของใครบางคนและก่อให้เกิดบทสนทนาอันใกล้ชิด ในขณะนั้น “ความใกล้ชิดในพื้นที่สาธารณะ” อย่างที่ฉันคิด อาจกำลังก่อตัวขึ้นอย่างเงียบงัน

พื้นที่และเวลาเปรียบเสมือน “เขตเวลา” ต่างเป็นสื่อที่ค้ำจุนการสร้างสรรค์

เมื่อจัดวางผลงาน ฉันให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับความลื่นไหล “จากพื้นที่นิทรรศการสู่พื้นที่เปิด–ปิดของหนังสือ” กล่าวคือ ความเชื่อมโยง การต่อขยาย และบทสนทนาระหว่างผลงานกับผลงาน และระหว่างพื้นที่กับพื้นที่

ฉันถนัดใช้รูปแบบอย่างหนังสือศิลปินและอินสตอลเลชันเชิงพื้นที่เพื่อถ่ายทอดรายละเอียดของสถานที่ เหตุการณ์ ประสบการณ์ ความรู้สึก และบรรยากาศ โดยจัดวางองค์ประกอบต่าง ๆ ทั้งวัตถุ ภาพ จดหมายเหตุ เสียง ประติมากรรม และการกระทำ เพื่อเปิดพื้นที่แห่งความรู้สึกร่วม เสมือนผู้ชมได้หวนประสบผลงานอีกครั้งผ่านการมีปฏิสัมพันธ์กับงานด้วยอิริยาบถทางกายที่หลากหลาย ภายในพื้นที่และวิธีจัดแสดงที่แตกต่างกัน

กล่าวอีกนัยหนึ่ง สำหรับฉัน ผลงานไม่ได้มีไว้เพียงให้ชมบนผนังหรือหน้าหนังสือ แต่ยังเป็นสิ่งที่ได้รับการหวนประสบอีกครั้งระหว่างร่างกาย ความทรงจำ และประสาทสัมผัสของผู้ชม
ตัวอย่างเช่น ผลงานชุด The Borderwalker ซึ่งสร้างตั้งแต่ปี 2025 จนถึงปีนี้ เริ่มต้นจากคุณลักษณะของพื้นที่ในฐานะ “ห้องนิทรรศการภายในบ้าน” และพัฒนาจินตนาการว่าด้วย “ความสัมพันธ์อันใกล้ชิดในพื้นที่สาธารณะ” ผ่านการปฏิบัติทางศิลปะในรูปของ “การซ่อมแซมพื้นที่ การเรียบเรียงภาพ และการตัดต่อหนังสือ”

บทบาทและจุดยืนทั้งหมดในโลกศิลปะต่างหลอมรวมและส่งอิทธิพลต่อกัน
ภัณฑารักษ์ ศิลปิน ผู้สร้างสรรค์ และผู้มีส่วนร่วม ไม่ว่าจะเป็นผู้ชมหรือบุคคลอื่น ล้วนมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการก่อรูปพื้นที่ที่ศิลปะถือกำเนิดขึ้น ในกระบวนการปฏิบัติทางศิลปะ ฉันเป็นทั้งผู้สร้างสรรค์ ภัณฑารักษ์ และผู้ทำงานเบื้องหลังในเวลาเดียวกัน

การซ้อนทับของหลายบทบาทเปิดความเป็นไปได้ให้เราสังเกตและเข้าใจได้มากขึ้น
วิธีมองภาพไม่เคยจำกัดอยู่เพียงบทบาทเดียว “การมองภาพจากมุมของประติมากรรม การมองภาพจากมุมของภาพ การมองภาพนิ่งจากมุมมองเชิงพลวัต หรือกลับกัน” ล้วนแตกต่างแต่เชื่อมโยงถึงกัน การมีมุมมองทั้งในฐานะผู้สร้างสรรค์และภัณฑารักษ์ช่วยให้มองเห็นเส้นทางของผู้สร้างสรรค์ภายในการปฏิบัติทางศิลปะ
นอกจากนี้ ฉันยังใส่ใจมากขึ้นว่าความคิดและมโนทัศน์ปรากฏอย่างต่อเนื่องและก่อร่างเป็นบริบทได้อย่างไร การตีความที่ตั้งอยู่บนประเด็นปัญหาและการแสดงออกทางศิลปะถูกก่อรูป ยืดขยาย หลอมรวม และประกอบเข้าเป็นโลกศิลปะหนึ่งเดียวเพื่อสื่อสารกับผู้มีส่วนร่วมภายในพื้นที่นิทรรศการอย่างไร และการ “เผชิญหน้ากับผู้ชมอยู่เสมอ” คือโจทย์สำคัญที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

ฉันคิดว่าการสร้างสรรค์ในไต้หวันมีเสรีภาพอย่างมาก
หลังการระบาดใหญ่ มีการก่อตั้งพื้นที่ศิลปะทางเลือก ร้านหนังสือภาพถ่าย และกลุ่มสำนักพิมพ์อิสระจำนวนมากทั่วทั้งภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคใต้ของไต้หวัน การพิมพ์เผยแพร่อิสระได้กลายเป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้สร้างสรรค์ที่ทำงานกับภาพและภาพเคลื่อนไหวในไต้หวัน ซึ่งแตกต่างจากการปฏิบัติที่มีนิทรรศการเป็นศูนย์กลาง
โอกาสต่าง ๆ เพิ่มขึ้น เช่น การส่งผลงานเข้าประกวดรางวัลหนังสือระดับนานาชาติ ทุนสนับสนุนการจัดพิมพ์ และการเข้าร่วมบุ๊กแฟร์ในต่างประเทศ ทำให้การแลกเปลี่ยนคึกคักยิ่งขึ้น ในปี 2026 องค์กรที่ศึกษาหนังสือศิลปินในไต้หวันได้ก่อตั้ง “PHOTO GO ／ PAPER MATTER 攝影書獎 Photobook Awards” เพิ่มเวทีให้ผู้สร้างสรรค์นำเสนอแนวคิดและการปฏิบัติทางศิลปะของตน

ในด้านโอกาสจัดนิทรรศการ การเกิดขึ้นของพื้นที่ศิลปะทางเลือกจำนวนมากยังมอบสถานที่และแนวทางที่ควรค่าแก่การทดลอง เพื่อใช้ขบคิดเรื่องพื้นที่ได้หลากหลายขึ้น

เราควรขอบคุณเสรีภาพในการสร้างสรรค์ที่ไต้หวัน การหลอมรวมของความเป็นไปได้อันหลากหลาย ตลอดจนบทบาทขององค์กร ทีมงาน และพื้นที่ดำเนินงานทุกแห่งที่ช่วยให้การสร้างสรรค์เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง แน่นอนว่า ฉันยังหวังให้ทุกคนที่เดินอยู่บนเส้นทางสร้างสรรค์ยังคงอดทน บ่มเพาะ และเปล่งประกายต่อไป
การทดลองอย่างเสรี การสร้างพื้นที่ และการเกื้อหนุนกัน ภายในวัฏจักรนี้เอง การแสดงออกทางภาพถ่ายของไต้หวันกำลังค่อย ๆ ก่อรูปแบบใหม่ขึ้น

ทุกสิ่งที่กล่าวมาล้วนสำคัญทั้งนั้น!
การสร้างสรรค์มีหลายช่วง และแต่ละช่วงก็มีแง่มุมที่เราต้องเผชิญหน้าและทำความเข้าใจให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น การได้พบกับโอกาส พื้นที่ และบทสนทนาที่เหมาะสมในจังหวะเวลาที่พอดี เป็นสิ่งล้ำค่าอย่างยิ่ง

การปฏิบัติทางศิลปะของฉันเผชิญหน้ากับประสบการณ์และเหตุการณ์ที่ “ยากจะบอกเล่า ไม่อาจมองตรง ๆ ผู้คนพยายามเบือนหน้าหนี หรือไม่อาจเอ่ยออกมาได้โดยง่าย” ยังมีอีกหลายแง่มุมให้พัฒนาต่อไป เช่น จิตวิทยาและปรัชญาการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับความเจ็บป่วย ประสบการณ์ทางกายของผู้หญิงอันหลากหลาย ปรากฏการณ์การสื่อสารระหว่างรุ่น (intergenerational communication) ของคนต่างวัย และภัยพิบัติทางสังคมที่มีโครงสร้างซับซ้อนยิ่งขึ้น

แน่นอนว่ามีสิ่งที่ไม่อาจถ่ายทอดเป็นถ้อยคำได้ ขอเก็บสิ่งเหล่านั้นไว้ให้เราเรียนรู้ผ่านผลงานและการใช้ชีวิตต่อไป