皆尺寺 悠史 ถ่ายทอดเรื่องราว | อิสรภาพที่ค้นพบผ่าน “ข้อจำกัด” จากกล้องคู่ใจ | Leica Q2 Monochrom | Knowledge #521

เรื่องราวของกล้องและความผูกพันที่ถ่ายทอดโดยเหล่าครีเอเตอร์ผู้หลงใหลในการถ่ายภาพ การมีอยู่ของสิ่งที่เรียกว่า “กล้องคู่ใจ” สะท้อนทั้งทัศนะต่อชีวิตและคุณค่าที่แต่ละคนยึดถือ สำหรับบทความในซีรีส์ครั้งนี้ เราได้พูดคุยกับ 皆尺寺 悠史 ผู้ใช้ 〈Leica Q2 Monochrom〉 เป็นกล้องคู่ใจ

กล้องที่สะดวกสบายช่วยสนับสนุนช่างภาพและลดโอกาสผิดพลาด แต่ในอีกด้านหนึ่ง “พลังในการมองเห็น” ของช่างภาพเองจะเปลี่ยนไปอย่างไร 皆尺寺 悠史 เล่าว่า เขาจงใจเลือก 〈Leica Q2 Monochrom〉 ซึ่งเต็มไปด้วยข้อจำกัด เพื่อกลับมาขัดเกลามุมมองมากกว่าทักษะทางเทคนิค

〈Leica Q2 Monochrom〉 คือกล้องดิจิทัลเลนส์ฟิกซ์ที่ติดตั้งเซ็นเซอร์ CMOS ฟูลเฟรมสำหรับการถ่ายภาพขาวดำโดยเฉพาะ ความละเอียดใช้งานจริงประมาณ 47.3 ล้านพิกเซล เซ็นเซอร์เฉพาะทางซึ่งไม่มีฟิลเตอร์สีมอบความคมชัดสูงและการถ่ายทอดโทนที่สมบูรณ์ ทำให้สามารถสร้างรายละเอียดอันละเอียดอ่อนในภาพขาวดำ ซึ่งไม่อาจได้จากการถ่ายภาพสี

ผมชื่นชอบสตรีตสแนปเป็นอย่างมาก ทั้งการชมผลงานและการออกไปถ่ายด้วยตัวเอง แม้ผลงานหลักที่ผมเผยแพร่สู่สาธารณะจะอยู่ในแนว “ภาพถ่ายสิ่งมีชีวิต” แต่สตรีตยังคงเป็นแนวทางที่ผมรักมาจนถึงทุกวันนี้

ในการถ่ายภาพสิ่งมีชีวิต ผมอาศัยศักยภาพของอุปกรณ์อยู่มาก ยิ่งอุปกรณ์สะดวกขึ้นเท่าไร “ความถี่ของความผิดพลาด” ก็ยิ่งลดลงเท่านั้น ขณะเดียวกัน ผมกลับเริ่มรู้สึกกังวลว่ามุมมองของตัวเองกำลังค่อย ๆ กลายเป็นแบบแผนเดียวกัน

หากเรียกสิ่งนี้ว่า “การสร้างสรรค์สไตล์ของตนเองจนชัดเจน” ก็คงฟังดูดี แต่ผมเริ่มตั้งคำถามว่า อิทธิพลนั้นอาจลามไปถึงภาพที่ถ่ายเพื่อตัวเองเท่านั้นด้วยหรือไม่ ความคิดเช่นนี้เริ่มผุดขึ้นมาในใจ

ท่ามกลางความรู้สึกนั้น กล้องที่ผมได้พบก็คือ 〈Leica Q2 Monochrom〉

เลนส์ฟิกซ์ระยะ 28 มม. ที่ไม่สามารถเปลี่ยนเลนส์ได้ และเซ็นเซอร์สำหรับภาพขาวดำโดยเฉพาะ หากมองจากแนวโน้มในปัจจุบัน นี่อาจเป็นสเปกที่เฉพาะทางอย่างยิ่ง ถึงอย่างนั้น ผมกลับรู้สึกดึงดูดเข้าหากล้องตัวนี้อย่างมาก

เหตุผลนั้นเรียบง่าย เพราะผมอยากกลับไปถ่ายภาพที่ทำให้สัมผัสได้ถึงลมหายใจของท้องถนนอีกครั้ง ตั้งแต่วินาทีที่เผชิญหน้ากับสิ่งหนึ่ง ผมอยากมองโลกผ่านภาพขาวดำ เผชิญหน้ากับ “แสง” และวาดภาพด้วย “เงา” ผมอยากกลับไปสัมผัสแก่นแท้ของการถ่ายภาพเช่นนั้นอีกครั้ง

ผมถ่ายภาพสัตว์เป็นหลัก โดยมีภาพขาวดำเป็นรากฐาน ในผลงานบางชิ้น ผมเคยใช้เทคนิค “พาร์เชียลคัลเลอร์” ซึ่งคงสีไว้เพียงบางส่วน แทนที่จะละทิ้งสีทั้งหมด ผมจงใจเหลือสีไว้เพียงเล็กน้อยเพื่อนำสายตา การแสดงออกเช่นนี้มีทั้งเจตนาและความผูกพันในแบบของผมเอง

ขณะเดียวกัน ผู้ที่ชมผลงานของผมเริ่มบอกกันมากขึ้นว่า “ภาพขาวดำของคุณมีพลังมากพออยู่แล้วในแบบที่เป็น” คำพูดนั้นทำให้ผมทั้งรู้สึกขอบคุณและแอบเจ็บใจอยู่เล็กน้อย
แต่พร้อมกันนั้น ความคิดที่ว่าบางทีผมควรลองละทิ้งสีสันอย่างจริงจังสักครั้งก็เริ่มก่อตัวขึ้น 〈Leica Q2 Monochrom〉 ไม่ใช่กล้องที่ถ่ายภาพสีแล้วค่อยแปลงเป็นภาพขาวดำในภายหลัง

โลกปรากฏเป็นขาวดำตั้งแต่วินาทีที่กดถ่าย ทันทีที่มองผ่าน EVF ข้อมูลสีก็หายไปแล้ว เหลือเพียงแสงและเงา พื้นผิว รูปทรง และลำดับโทน ประสบการณ์นี้ส่งผลต่อผมมากกว่าที่เคยคาดคิดไว้

โดยปกติ ผมจะมองหาตัวแบบ คิดเรื่ององค์ประกอบภาพ และจัดระเบียบฉากหลัง รวมถึงพิจารณาว่าจะคงสีใดไว้และลดทอนสีใด แต่เมื่อถือ 〈Leica Q2 Monochrom〉 สิ่งแรกที่ผมเริ่มมองหากลับเป็นแสง

แสงตกกระทบตรงไหน เงาจมลึกอยู่ที่ใด สีขาวจะยังคงอยู่ได้มากเพียงใด และสีดำจะถ่ายทอดเรื่องราวได้ไกลแค่ไหน แม้เดินอยู่ในสถานที่เดิม สิ่งที่มองเห็นก็ค่อย ๆ เปลี่ยนไปทีละน้อย

แทนที่จะตอบสนองต่อสี ผมเริ่มตอบสนองต่อร่องรอยของแสง นี่ไม่ใช่เพียงเรื่องของคุณภาพภาพหรือสเปก แต่เป็นประสบการณ์ที่เปลี่ยนแปลงมุมมองของช่างภาพโดยตรง

สภาพแวดล้อมที่ถูกจำกัดไว้ด้วยระยะ 28 มม. ก็เป็นแรงกระตุ้นสำคัญเช่นกัน ในช่วงแรก ผมต้องดิ้นรนกับมุมรับภาพที่ไม่คุ้นเคย และยอมรับตามตรงว่ามีหลายครั้งที่คิดว่า “ถ้าเป็น 100 มม. ก็คงดี” หรือ “ถ้าเป็น 50 มม. ก็คงดี”

แต่แล้ววันหนึ่ง ผมก็ตระหนักขึ้นมาว่า ความคิดในลักษณะ “ถ้าเป็นระยะกี่มิลลิเมตรก็คงดี” นั่นเอง อาจเป็นสิ่งที่ตรึงกรอบการมองเห็นของผมเอาไว้ แทนที่จะคิดถึงสิ่งที่ถ่ายไม่ได้ด้วย 28 มม. ผมควรลองถ่ายด้วย 28 มม. ก่อน แล้วค่อยค้นหาสิ่งที่มีเพียง 28 มม. เท่านั้นที่บันทึกได้ ผมเริ่มรู้สึกเช่นนั้น

เพราะเข้าใกล้ไม่ได้ จึงต้องมองไปพร้อมกับสภาพแวดล้อมทั้งหมด
เพราะตัดเฟรมอย่างใจไม่ได้ จึงต้องคิดถึงระยะห่าง
เพราะไม่มีสี จึงต้องมองหาแสง

ในนั้นมีประสบการณ์มากมายที่สัมผัสได้ด้วยเลนส์ 28 มม. และเซ็นเซอร์ขาวดำเท่านั้น

สำหรับผม 〈Leica Q2 Monochrom〉 ไม่ใช่ “กล้องที่ถ่ายได้ทุกสิ่ง” แต่กลับเป็นกล้องที่มีสิ่งซึ่งทำไม่ได้อย่างชัดเจน ด้วยเหตุนี้เอง ผมจึงรู้สึกว่ามันเรียกร้องเจตจำนงจากผู้ถ่าย

อุปกรณ์ที่สะดวกช่วยขยายความเป็นไปได้ในการถ่ายภาพ ขณะที่อุปกรณ์ซึ่งมีข้อจำกัดทำให้เรากลับมาตั้งคำถามอีกครั้งว่า แท้จริงแล้วเราต้องการมองเห็นอะไร

สำหรับผม 〈Leica Q2 Monochrom〉 คือกล้องหนึ่งตัวที่มาพร้อมข้อจำกัด ช่วงเวลาที่เดินไปพร้อมกับกล้องตัวนี้ให้ความรู้สึกราวกับกำลังฝึกฝนพื้นฐานของการถ่ายภาพของตนเอง

มองเห็นแสงโดยไม่พึ่งพาสี
มองเห็นพื้นที่ว่างโดยไม่พึ่งพาปริมาณข้อมูล
มองเห็นร่องรอยของบางสิ่งที่ดำรงอยู่ ณ ที่แห่งนั้น ไม่ใช่เพียงสิ่งที่ปรากฏอยู่ในภาพ

สำหรับผม 〈Leica Q2 Monochrom〉 เป็นทั้งกล้องสำหรับถ่ายภาพขาวดำ และกล้องสำหรับมองโลกเป็นภาพขาวดำ

เมื่อสละสีสันไป เราจะมองเห็นบางสิ่งที่ไม่เคยเห็น
เมื่อยอมรับข้อจำกัด บางครั้งเรากลับเป็นอิสระ

นี่คือกล้องหนึ่งตัวที่ค่อย ๆ สอนผมถึงความรู้สึกอันย้อนแย้งเช่นนั้นอย่างเงียบงัน