บันทึกเส้นร่างของตัวตนผ่านไดอารีเล่มเล็กที่เรียกว่าเซลฟ์พอร์ตเทรต | Focus #728

เมื่อกล่าวถึงเซลฟ์พอร์ตเทรต หลายคนอาจนึกถึงภาพถ่ายที่หันหน้าตรงเข้าหากล้อง พร้อมจัดแต่งสีหน้าและท่วงท่าอย่างพิถีพิถัน ทว่าการถ่ายภาพตนเองไม่ได้หมายถึงเพียงการสร้างภาพลักษณ์เพื่อให้ผู้อื่นมองเห็นเท่านั้น

ช่วงเวลาที่เรายืนอยู่ริมหน้าต่าง มือของเราในค่ำคืนที่ข่มตาไม่ลง หรือแสงที่ทอดตัวลงในห้อง ล้วนเก็บรักษาอารมณ์ของวันนั้นและจังหวะของการดำเนินชีวิตไว้อย่างเงียบงัน บทความนี้จะพาไปสำรวจมุมมองในการบันทึกเส้นร่างของตัวตนดุจการเขียนไดอารี

เราไม่จำเป็นต้องจำกัดแก่นเรื่องของเซลฟ์พอร์ตเทรตไว้เพียงการบันทึกใบหน้าของตนเอง เพราะนี่อาจเป็นวิธีเก็บร่องรอยการมีอยู่และอารมณ์เฉพาะของวันนั้น ผ่านส่วนหนึ่งของร่างกายหรือสิ่งของรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นไหล่ที่สะท้อนในกระจก มือที่วางบนเก้าอี้ รองเท้าที่ถอดทิ้งไว้ หรือเส้นร่างหลังผ้าม่าน แม้ไม่เผยสีหน้าโดยตรง ภาพถ่ายก็ยังซึมซับห้วงเวลาของผู้ถ่ายเอาไว้

สิ่งสำคัญยิ่งกว่าการสวมบทบาทเป็นตัวตนที่สมบูรณ์แบบ คือการใส่ใจกับสภาวะแวดล้อมทั้งก่อนและหลังการถ่ายภาพ แสงนั้นเป็นแสงเย็นในยามเช้า หรือเงายาวในยามเย็น ห้องนั้นเงียบสงบ หรือเป็นพื้นที่ซึ่งเสียงจากภายนอกเล็ดลอดเข้ามา ภาพหนึ่งใบที่ทำให้เราระลึกได้แม้กระทั่งเสียงและอุณหภูมิซึ่งไม่ปรากฏอยู่ในเฟรม จะคงอยู่อย่างเด่นชัดในฐานะบันทึกแห่งชีวิตประจำวัน

เมื่อถ่ายภาพตนเอง ยิ่งพยายามกำหนดท่าโพส ร่างกายก็มักยิ่งแข็งเกร็ง ในช่วงเวลาเช่นนั้น ลองสร้างการเคลื่อนไหวขึ้นมาแทนการจัดท่า เช่น รวบผม เปิดหน้าต่าง จัดแขนเสื้อ หรือนั่งลงบนพื้นแล้วปิดหนังสือ เมื่อตั้งกล้องไว้ระหว่างจุดเริ่มต้นกับจุดสิ้นสุดของการกระทำ เราจะสามารถเว้นระยะจากการจงใจสร้างสีหน้าได้บ้าง 

แม้จะถ่ายให้เห็นใบหน้า ก็ไม่จำเป็นต้องจ้องมองกล้องตลอดเวลา การเบนสายตา หันเข้าหาทิศทางของแสง หรือปล่อยให้บางส่วนของใบหน้าจมอยู่ในเงา จะช่วยสร้างระยะห่างขึ้นภายในภาพ เมื่อพิจารณาว่าสิ่งที่ต้องการบันทึกคือ “ภาพลักษณ์ที่มีสไตล์” หรือ “ความรู้สึกของตัวเราในขณะนี้” เราจะค้นพบพื้นที่และอากัปกิริยาที่เหมาะสมได้ง่ายยิ่งขึ้น

ก่อนถ่ายภาพ ลองเลือกเพียงสิ่งเดียวแล้วถ่ายทอดออกมาเป็นถ้อยคำ ไม่ว่าจะเป็นสีของแสงในวันนี้ อากาศที่สัมผัสผิว เสียงภายในห้อง หรือน้ำหนักของความรู้สึก แทนที่จะอธิบายถ้อยคำนั้นโดยตรง ลองมองหาแสงและระยะที่ใกล้เคียง แล้วจัดวางมันลงในเฟรม

อีกวิธีหนึ่งคือการถ่ายในสถานที่เดิมโดยเปลี่ยนเพียงช่วงเวลา ทั้งเช้าและค่ำ วันที่ท้องฟ้าแจ่มใสและวันที่มีเมฆครึ้ม วันที่หัวใจเบาสบายและวันที่ความรู้สึกหม่นจม ความแตกต่างภายในองค์ประกอบภาพที่คล้ายคลึงกันอาจเผยให้เห็นความเปลี่ยนแปลงที่เราเคยมองข้าม ครั้งต่อไปที่ยกกล้องขึ้น แทนที่จะมุ่งถ่ายใบหน้าให้ดูงดงาม ลองเลือกแสง การเคลื่อนไหว หรือร่องรอยของเสียงที่ยังคงอยู่กับตัวเราในวันนี้สักหนึ่งสิ่ง แล้วฝากเส้นร่างนั้นไว้ในภาพหนึ่งใบ